60f92cb7

Dag van de Arbeid: Farinha de Pau

Fri, 01 May 2020 16:21:31 GMT

Op 1 mei vieren verschillende landen de Dag van de Arbeid. Cabo Verde kent vele traditionele ambachten die tot de dag van vandaag nog zorgen voor werk en inkomen voor de bevolking. Een voorbeeld daarvan is het maken van grogue . Grogue wordt tegenwoordig zelfs internationaal geëxporteerd. Een minder bekende ambacht is de productie van Farinha de Pau .

Farinha de Pau is de Sanicolauense benaming voor farinha de mandioca (maniokmeel). De productie van Farinha de Pau begon in de jaren ’60 van de vorige eeuw en werd al gauw een populair product van São Nicolau. Het wordt tot de dag van vandaag gebruikt bij verschillende gerechten, zoals cuscuz de talisca. Daarnaast is het meel, volgens verschillende onderzoeken, goed voor de hersenen en helpt het bij de opname van gifstoffen uit de darmen waardoor je spijsvertering verbetert.

De productie van Farinha de Pau vergt een hoop mankracht. Van april tot en met juni zijn mannen en vrouwen druk in de weer met de oogst. Nadat de mandioca uit de grond is getrokken, wordt allereerst de schil verwijderd. Daarna wordt de gehele mandioca geraspt. De grove korrels worden vervolgens in de zon gelegd om te drogen. Als alles droog is, worden de grove korrels gekneed en met een soort zeef zorgvuldig uitgezocht. Alles wat uiteindelijk overblijft, komt in een grote pan waar het geroosterd wordt tot het uiteindelijke meel.

In São Nicolau is Farinha de Pau zo geliefd, dat er zelfs een numme r is gemaakt door Afrika Star dat zingt:

‘Ho mnina ranja ma mim

Nem que ‘smola um ta pagôb

Um ta levôb pa Saniclau

Ta engordôb na farinha de Pau’

In onderstaande video kun je het proces van Farinha de Pau bekijken:

Carnaval op Cabo Verde

Thu, 20 Feb 2020 16:58:16 GMT

São Vicente é um Brasilinh...

Als je aan Carnaval de Cabo Verde denkt, dan denk je automatisch aan Carnaval de Mindelo. Binnenkort gaat het weer helemaal los! Ook op de andere eilanden is er genoeg te doen. Van parades tot themafeestjes en meer. Maar waar komt het vieren van carnaval nou vandaan?

De geschiedenis van Carnaval

Het ritueel rondom carnaval gaat terug tot in de prehistorie. Het feest werd van oudsher gebruikt om maatschappelijke normen en waarden om te draaien. Gedrag dat normaal gesproken niet geaccepteerd werd, mocht voor een dag of periode wel. Verschillende vondsten, zoals kleitabletten, vertellen over het jaarlijks feest waarbij alle standen en rangen in de samenleving werden opgeheven en de meester en de tot slaafgemaakte mensen gelijk waren.

Het woord ‘carnaval’ komt hoogstwaarschijnlijk van het kerklatijn ‘carnem levare’ wat staat voor het wegnemen van vlees. Met de opkomst van het Christendom in de 16e eeuw werden alle bestaande ‘ongelovige’ feesten verboden. Het lukte de Rooms-Katholieken niet om dit lentefeest te onderdrukken. Daarom besloten zij deze gebeurtenis een plek te geven in de Rooms-Katholieke kerk. Carnaval zou voortaan plaatsvinden op de zondag, maandag en dinsdag voorafgaand aan Aswoensdag . Carnaval werd zo voor de christenen de laatste gelegenheid om uitbundig te eten, drinken en feest te vieren voor de vastentijd begon.

São Vicente

Het walhalla van carnaval op Cabo Verde is te vinden in Mindelo. Jaarlijks betoveren de officiële groepen de straten daar in de strijd voor verschillende prijzen. Bekende namen van carnavalsgroepen in Mindelo zijn Grupo Carnavalesco Monte Sossego (Montsú), Cruzeiros do Norte, Vindos de Oriente en Flores do Mindelo. Daarnaast wordt de parade aangevuld met de escola de Samba Tropical, een optocht door leraren van de scholen in São Vicente en meer.

São Nicolau

Het eiland São Nicolau staat ook bekend om haar opkomend carnaval. Opkomend, omdat het de laatste jaren meer bekendheid krijgt. De oudste groep van São Nicolau bestaat al wel 76 jaar! De twee officiële groepen die het terrer de Stancha ieder jaar weer laten trillen zijn Copa Cabana en Estrela Azul. De officiële groep Brilho da Zona maakt om de zoveel jaar haar intrede. Naast de grootste groepen, heeft São Nicolau de Baianas de Tarrafal, Xtufan, Mête Mête en Tcha Contce die het carnaval doen opleven. Het grootste verschil met het carnaval van São Vicente is wel dat het carnaval van São Nicolau vooral in de nacht plaatsvindt en de groepen samen komen op één plein waar zowel de deelnemers als toeschouwers de nacht doorbrengen. In São Vicente is carnaval gebaseerd op de traditionele parade.

Andere eilanden

Andere eilanden die de afgelopen jaren hebben geïnvesteerd in het organiseren van een carnavaloptocht zijn Sal en Santiago. Het toeristische Sal kent vier officiële groepen, waarbij Patchê Parloa de grootste is. Op Santiago wordt het carnaval op de dinsdag dag voor Aswoensdag gevierd met een parade op de Avenida Cidade Lisboa. Hier doen maar liefst 5 officiële groepen mee voor de hoofdprijs. Boa Vista, Brava, Fogo, Maio en Santo Antão vieren ieder ook een eigen carnaval. Helaas is hier minder over bekend.

Carnaval de Cabo Verde wordt op ieder eiland gevierd, maar is met name populair op de Barlavento eilanden. Een periode met een soortgelijk concept dat meer bekendheid kent op de Sotavento eilanden is tabanca .

Kaapverdisch carnaval in Nederland

Carnaval wordt niet alleen op Cabo Verde gevierd. Ook in Rotterdam is de groep Carnaval de Stancha jarenlang actief geweest. In de zaal Sunclub werden jaarlijks carnavalsfeesten gehouden in de carnavalsperiode. Het feest kende een koning en koningin en trok veel verklede Kaapverdianen die samen het carnaval kwamen vieren.

Daarnaast is het zomercarnaval in Rotterdam, dat tegenwoordig deel uitmaakt van Rotterdam Unlimited, populair onder Kaapverdianen. Door de jaren heen hebben verschillende Kaapverdische groepen meegedaan, waaronder Cabo Verde Chegou en 10 Ilhas 1 Coração. Cabo Verde Chegou is daarbij meerdere keren in de prijzen gevallen tijdens het grootste zomercarnavalfestijn van Nederland. Zij sleepten eerder de prijs voor beste choreografie, de tweede plaats voor beste groep en verschillende individuele prijzen binnen.

Hoe sta jij tegenover carnaval? Heb jij carnaval wel eens meegemaakt op Cabo Verde? Ben je überhaupt een liefhebber van het uitbundige feest, vier je het vanuit religieuze overtuigingen of heb je eigenlijk niets met deze carnaval? Laat het weten in de comments!

Kaapverdische Feestdagen

Mon, 23 Dec 2019 15:39:59 GMT

Kerst staat voor de deur! Een periode van warmte, gezelligheid, samen eten en feest breekt aan. De komende dagen staan vol met familiebezoeken en het ‘Boas Festas’ wensen. Maar waar komt dat eigenlijk vandaan?

De dagen van Boas Festas ofwel het feest van São/San Silvestre, is de naam voor de dagen om en nabij het nieuwe jaar (tot zo’n 6 januari) waarbij wij elkaar Boas Festas wensen. In de tijden van kolonisering van Cabo Verde hebben de Portugese kolonisten deze traditie meegenomen naar de eilanden. De traditie kreeg vooral voet aan de grond op de bovenwindse eilanden .

Janeiras

De traditie in Portugal staat bekend als cantar as Janeiras . Groepen mensen, vaak vrienden of buren, trokken van oudsher door de straten van Portugal om liederen te zingen en de geboorte van Jezus Christus aan te kondigen. De Janeiras begon op 1 januari en duurde tot de dag van de Driekoningen (6 januari). De groep liep van deur tot deur waarbij zij de families een gelukkig nieuwjaar wensten en tegelijkertijd vroegen om de overblijfselen van de kerstfeesten. Dit waren vaak kastanjes, walnoten, appels, chorizo etc. De opbrengst werd later onderling verdeeld of samen genuttigd. Zoals elke traditie is de Janeiras met de jaren veranderd. Tegenwoordig zien we dat de periode is uitgebreid tot de gehele maand januari. Ook wordt er vaak chocola of geld gegeven aan de voorbijkomende groepen.

Boas Festas op de eilanden

Met de tijd heeft de Portugese traditie de kerstdagen van de eilanden São Nicolau, Santo Antão, Sal, São Vicente en Boa Vista gekenmerkt. Wie met kerst en oud en nieuw op de eilanden is geweest, herkent vast het verhaal van diverse groepen – jong en oud – met een gitaar, cavaquinho en chocal dat langs huizen trekt. Anders dan in Portugal, worden de artiesten van de avond uitgenodigd binnen te komen voor een hapje en een drankje tijdens het zingen. De groep heeft een uitgebreide lijst van nummers die gezongen worden. Men hoort de groep vaak op afstand al aankomen. De deur wordt open gedaan en de groep verdringt zich in de woonkamer of elke andere plek waar de familie zich bevindt. Er wordt een klein optreden voor het gezelschap gegeven. Vervolgens komt ‘Jorge’, de schatmeester van de groep, om de giften (vaak kleingeld) te verzamelen terwijl de groep een laatste nummer doet. In rurale gebieden – waar het geld niet zo vloeit – wordt de groep vooral bedankt met opbrengst van de oogst of grogue . Dat laatste heeft een sterk effect op de groep. Naarmate de avond voorbij vordert, worden de liederen luider en uitbundiger.

In de steden, vooral in Mindelo, worden de rijkste huizen in het centrum door verschillende groepen toegezongen. Een bekende groep is de Grupo da Paridinha gevormd door verschillende generaties uit de zona Praca Nova. We zien in Mindelo dat net na het nieuwjaar feesten worden georganiseerd om de opbrengst, verzameld door Jorge, samen te consumeren.

Fijne Feestdagen

De dagen van Boas Festas staan volledig in het teken van samenkomen, delen en verenigen, belangrijke aspecten voor de dagelijkse morabeza van Cabo Verde. In het komend jaar hoop ik de morabeza duidelijker te maken voor de nieuwe generatie. Wanneer je niet weet waarom de gezamenlijke Kaapverdische identiteit is zoals het is, wordt het moeilijk om je daarin te herkennen en hechten. We hebben tekst en uitleg nodig om ons te kunnen binden. Geschiedenis hoort toegankelijk te zijn voor alle nakomelingen. Met Gods wil zal dat de komende jaren gebeuren voor de Kaapverdische gemeenschap in Nederland. Voor nu wens ik alle lezers fijne feestdagen toe. Eet, drink, deel en geniet. Tot in 2020 que vida e saúde.

Boas Festas!

Senhor São Silvestre mandans bem li ness casa

Ali ness casa do senhor e da senhora

Eu ker saber se a senhora é mulher honrada

Para correr mão la na chave de bambaú

Para tirar uma oferta grandiosa

Para repartir a todos nossos companheiros

O da ka, O da ka, s’bo ti ta da ka

S’bo ka ti ta da ka um ta manda Jorge pa remetê

Porque Jorge é um homem de má consciência

Onde kel bai

Tira mais e deixa menos

E obrigada pess oferta grandiosa

Da nos vida e saúde pá otr’one pá no torna bem

Boas festas!

Morna

Tue, 03 Dec 2019 15:20:05 GMT

Quem mostra’b ess’ caminho longe?

Quem mostra’b ess’ caminho longe?

Ess’ caminho pa São Tomé

Sodade Sodade

Sodade dess’ ‘nha terra, São Nicolau

De bovenstaande songtekst is misschien wel de meest bekende morna afkomstig uit Cabo Verde. Vandaag, op 3 december, viert Cabo Verde de nationale dag van de Morna. Deze unieke, Kaapverdische muziekgenre, die gespeeld wordt met akoestische instrumenten, vertelt de verhalen van het Kaapverdisch volk. Naast onderwerpen, zoals de liefde, maakt de morna het vertrek van vele Kaapverdianen naar het buitenland, het verlangen om terug te keren naar huis, het verlies van geliefden, sodade en de zeeën die getrotseerd worden bespreekbaar.

Morna

Het woord morna heeft geen exacte definitie. Europese talen schrijven het woord toe aan ‘to mourn’, het rouwen. De Kaapverdische componist, Vasco Martins, gelooft dat het woord een veel natuurlijker betekenis heeft. Morna staat voor ''de kalme, langzame en rustgevende melodie die met akoestische instrumenten gecreëerd wordt om alledaagse poëzie uit Cabo Verde te begeleiden''. De morna wordt gezien als het meest nationaal geluid van de archipel. De genre is bekend op alle eilanden van Cabo Verde en wordt door elk bestempeld als een prestigieus, nationaal symbool. De waardering voor morna varieert – vanzelfsprekend – op basis van leeftijd, persoonlijke smaak en de periode van tijd. Maar we kunnen stellen dat de warmte die de morna brengt uniek is en grotendeels bewonderd wordt.

Geschiedenis van morna

De bewondering heeft wellicht te maken met de geschiedenis van morna. Pedro Cardoso, een Kaapverdische schrijver die leefde van 1890-1942, beschreef het geluid als een melodie waarmee de tot slaafgemaakte Afrikanen de bitterheid van het gedwongen vertrek verlichtten en later als volkslied voor de zeevaarders, die de sodade naar het verre thuisland probeerden te beheersen (Cardoso 1933). De geschiedenis van de morna kan verdeeld worden in verschillende periodes van tijd (Kay 2016).

De periode van Eugénio Tavares

De eerste periode, van 1890 tot 1930, wordt gekenmerkt door de Kaapverdische poëet Eugénio Tavares, afkomstig van het eiland Brava. Ondanks het feit dat de morna langer bestaat, wordt Tavares gezien als dé pionier voor de romantische morna. In zijn tijd was morna vooral gericht op verdriet en het sombere leven. Zijn beroemde ‘Força de Cretcheu’ gaf de morna niet alleen een romantische ondertoon, maar bracht ook een podium voor het Kaapverdisch Creools. Daarvoor werd voornamelijk gezongen in het Portugees.

De periode van B. Léza

De tweede periode, van 1930 tot 1960, wordt gelinkt aan B. Léza. Francisco Xavier da Cruz, zoals de componist daadwerkelijk heet, vernieuwde de morna door een ritmische verandering aan de muzikale structuur te brengen. B. Léza kwam van het eiland São Vicente. In die tijdsperiode had het eiland een groot internationaal karakter. Met name met Brazilië werd veel gehandeld en genetwerkt. Zijn morna kreeg daardoor een Braziliaanse half-toon toegevoegd, wat meer harmonie bracht. Sommige mornas werden zo ritmisch, dat er op gedanst kon worden. Daarmee ontstond een nieuwe genre, de coladeira.

De periode van Manuel d'Novas

In de derde periode, van 1960 tot 1990, werden elektronische instrumenten geïntroduceerd bij het componeren van de morna. Behalve de akoestische gitaar, viool en de cavaquinho , kwam er plaats voor de piano en meer. Daarnaast veranderde het beeld bij morna. Werd de muziekstijl eerst gepresenteerd als een serenade dat ’s nachts tot in de ochtenduren werd gespeeld, gaf deze periode de muziekstijl het imago van ‘populaire muziek voor sociaal protest’. Manuel d'Novas, werd met zijn beroemde morna, Gôte Pintode, gezien als diegene die deze revolutie in gang zette. Één van d'Novas’ kritiek op de veranderingen van zijn tijd was de commercialisering van de morna waarmee de ‘spirit’ van de genre verloren ging.

De periode van Cesária Évora

Na 1990 kreeg de morna internationale bekendheid. Deze vierde periode kan worden bestempeld als het tijdperk van Cesária Évora, onze diva op blote voeten. Het eerste album van Cesária werd in 1988 opgenomen in Frankrijk. Toch duurde het tot vier jaar na de opnames van het album, voordat de zangeres – met name door het nummer Sodade – wereldwijde roem en bekendheid kreeg. Sodade bracht een typisch, verlangend sentiment van de morna waarmee de vele geëmigreerde Kaapverdianen zich konden identificeren. Het was tevens in deze periode dat de muziekstijl voor het eerst door een vrouwelijke performer beïnvloed werd.

En nu verder..

Er wordt gezegd dat alle grote namen van de morna verleden tijd zijn. Denk aan Bana, Ildo Lobo en alle bovengenoemde schrijvers en componisten. Het overlijden van Cesária in december 2011 wordt door velen gezien als het einde van dit stukje folklore van de Kaapverdische identiteit. De waarheid van onze tijd is dat dé poëet of dé componist, die vroeger het bekendst was, minder belangrijk is geworden. We kijken liever naar dé performer.

Tegenwoordig wordt de morna gespeeld vanuit eigen plezier, omdat het deel uitmaakt van de culturele identiteit. Muzikanten overal ter wereld coveren oude mornas om het publiek te vermaken. Er wordt geëxperimenteerd met fusies van morna en jazz, morna en de Portugese fado, zoals de Beijo de Saudade van Mariza en Tito Paris. We kunnen dit een nieuwe periode van de morna noemen. Wel gaat dit gepaard met ophef. Enerzijds wordt deze nieuwe tijd als een verrijking van de muziekstijl gezien. Anderzijds worden mornafusies gezien als het verlies van de identiteit.

De morna heeft een rijke geschiedenis. De traditionele vorm geeft eerste generatie migranten nog altijd steun wanneer de sodade toeslaat en zij verlangen om terug te keren naar huis. In Nederland wordt de morna vaak gespeeld als eerbetoon aan overledenen die niet meer zullen terugkeren naar ‘huis’. De morna is een deel van de Kaapverdische culturele identiteit. Zowel in Cabo Verde, als daarbuiten.

Nog even dit. Wist je dat morna sinds 2019 is bijgeschreven op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid van UNESCO ? Ieder jaar staat Cabo Verde daarom stil bij deze dag en unieke kunstvorm wat onze archipel heeft voortgebracht.

Kaapverdische Volksverhalen: Hekserij

Thu, 31 Oct 2019 15:50:30 GMT

(Disclaimer: het daadwerkelijk uitvoeren van de handelingen, zoals beschreven in deze post, zijn geheel op eigen risico. Bruxas en fiticeras worden niet bepaald blij als zij ontmaskerd worden. Niemand anders dan jijzelf is aansprakelijk voor de gevolgen)

Het is Halloween! Een blogpost over bruxaria en fiticera is dan wel zo gepast. Cabo Verde kent veel volksverhalen over bruxas, feitiçeira en maçonaria . Verhalen die graag op late zomeravonden, terwijl de zon ondergaat en onder het genot van een heerlijk drankje verteld worden om anderen de stuipen op het lijf te jagen. Om je goed voor te bereiden voor alle feitiçeras van vandaag, volgen hier wat tips en tricks volgens Kaapverdische tradities.

Wat is een fiticera?

Fiticeras staan bekend als vliegende lichten, een soort fakkels, die verschijnen als de zon ondergaat (Fogo, Brava, Santiago, São Nicolau). Zij betreden vaak het lichaam van zwarte katten (Fogo, Brava, Santo Antão). Volgens Kaapverdische volksverhalen zijn brux of fiticeras zijn altijd vrouwen. Een jonge fiticera heeft weinig kennis, een oudere daarentegen weet teveel. De kracht van fiticera wordt binnen de familie overgedragen aan de uitverkorene dochters. Naarmate een fiticera ouder wordt, verandert haar titel in bruxa . Bruxas hebben jarenlang ervaring opgedaan en doen de gewone mens niet meer zoveel kwaad. Zij leiden de jonge fiticeras op (Fogo).

Hoe herken je bruxas en fiticeras?

Bruxas en fiticeras herken je op verschillende manieren. Vermoed je dat een bruxa of fiticera bij je op bezoek is, steek dan op het moment dat je gasten bij je thuis zijn een schaar of naald in de deur. Zolang je deze niet verwijderd, zal iedereen vertrekken maar de bruxa of fiticera blijven hangen. Je hebt haar dan letterlijk vastgenageld in huis (Fogo).

Een tweede optie is om een glas, beker, mok of stoel ondersteboven te keren waarvan je weet dat de persoon het eerder heeft aangeraakt. Als het echt een fiticera is, wordt zij hierdoor vastgebonden aan je huis. Zij zal meerdere keren afscheid nemen, maar niet vertrekken totdat het object weer op de juiste manier staat. Het kan zelf zo zijn dat zij je vraagt om het voorwerp weer recht te zetten. (Santo Antão, São Nicolau).

Hoe weer je een fiticera af?

Misschien denk je nu 'allemaal leuk en aardig, maar ik heb ze liever niet in mijn buurt'. Volgens de volksverhalen in Brava, Fogo en São Nicolau kan je fiticeras afschrikken door geregeld een wat arruda (wijnruittakjes) op te branden in huis. Fiticeras hebben een hekel aan de geur en zullen zelfs als zij je huis betreden, snel vertrekken.

Maar pas op! Als iemand geen fiticera is, kunnen de bovenstaande pogingen om een fiticera of bruxa te ontmasker als een belediging beschouwd worden. Misschien dat diegene dan juist een fiticera op je afstuurt.....

Het genezen van een slachtoffer

Fiticeras staan bekend om het boze oog. Daarnaast kan de geest van fiticeras het lichaam van een ander binnendringen. Heb je het idee dat iemand slachtoffer is van fiticera ? Zo genees je iemand snel van een vloek van een fiticera :

1. Verbrand een kledingstuk onder zijn of haar neus en de fiticera zal verdreven worden (Fogo);

2. Verbrand zwart schapenwol onder de neus van het slachtoffer om de fiticera weg te jagen (São Nicolau);

3. Knip een stuk van het oor van het slachtoffer af. Dit zal de fiticera letterlijk van het lichaam 'knippen' (Brava);

Niet alleen mensen, maar ook dieren kunnen bezeten worden. Koeien geven dan, bijvoorbeeld geen melk en varkens worden wild. Het zwepen van de dieren met wijnstokken, zal de fiticera doen verdwijnen (Fogo, Brava).

Als deze vormen van genezing geen succes hebben, raad ik je aan het slachtoffer bij de curador – de medicijnman – langs te brengen. Hij zal in zijn geest naar de bijeenkomst van de fiticeras reizen om te horen hoe zij de slachtoffers’ geest in eerste instantie verwond hebben. Net als een fiticera kan de curador lichamen betreden en werken met zwarte magie. Alleen gebruikt hij zijn krachten, in tegenstelling tot de fiticera, juist om mensen te helen.

Stay safe everyone & Happy Halloween!

Een situatieschets van Cabo Verde in 1967

Sat, 08 Jun 2019 19:05:48 GMT

In 1967 bracht de Rotterdamse landschapsschilder Ciano Siewert een bezoek aan Cabo Verde. De archipel zat temidden van de verzetsstrijd en de regen voor de oogst liet op zich wachten. Bij terugkomst, op 1 september 1967, deed hij verslag van zijn reis. De reden waarom ik dit stuk graag met jullie deel, is omdat ik bij het lezen ervan schrok van de herkenning in de situatie van Cabo Verde toen en vandaag de dag. Een aantal punten zijn dan wel veranderd, maar in vele aspecten lijkt het voor mij alsof de tijd heeft stil gestaan. Wat vind jij?

In het interview met de Nederlandse krant Trouw vertelde Siewert het volgende over de situatie op de eilanden:

”We wilden daar een half jaar blijven, maar dat is min of meer mislukt door de toestanden daar. […] Wat je daar het eerst opvalt is de enorme armoede. Dat was deprimerend. De gewone arbeiders of het nou creolen of negers zijn, verdienen niet meer dan ƒ1,20 per dag, tijdens de bananenpluk is dat wat meer. We kregen dan ook direct mensen aan de deur, die om kleding vroegen of geld.

Het dramatische van deze eilanden is, dat ze zo enorm geïsoleerd zijn. Het is zo: het eiland São Vicente is kaal, er groeit niets, maar er wonen vrij veel Portugezen, vooral militairen, die daar direct klaar staan om in te grijpen in andere gebieden, zoals Guinee of Angola. Zij moeten geproviandeerd worden. Het voedsel komt van Santo Antão, met het gevolg, dat daar, vooral na het regenseizoen, voor de inwoners bijna niets overblijft.

Zeker, er groeien bananen, maar zelfs de mensen die er in werken, krijgen ze zelden te eten. Er zijn dan ook zeer veel mensen, die aan chronische ondervoeding lijden en jaarlijks sterven er ook tientallen mensen alleen al door het gebrek aan transport. De enkele arts, die zo’n eiland rijk is, kan de zieken door de uitermate slechte verbindingen helemaal niet of niet op tijd bereiken. Daarenboven moeten ze, als ze geen geld hebben, eerst een bewijs van de 'administrador', een bestuursambtenaar hebben, waarvoor ze soms uren moeten lopen. En daarna moeten ze dan weer een reis van uren ondernemen om de dokter te bezoeken.

De werkgelegenheid is er uiterst slecht. Op Santo Antão is er, zoals gezegd wat landbouw, maar op São Vicente, waar de grootste plaats van de archipel, Mindelo, ligt, is een zeer primitieve visserij eigenlijk de enige bron van inkomsten. De gevangen vis wordt door vrouwen vervoerd, te voet, want er is geen enkele vorm van transport.

Het erge van de armoede op deze eilanden is, dat het maar zo’n klein gebied betreft, waar maar 200.000 mensen leven. Er zou zo gemakkelijk iets aan gedaan kunnen worden. Maar er gebeurt niets, totaal niets. Terwijl de mensen van de eilanden in sloepen de zee opgaan om een enkel visje te verschalken, ligt er in de buurt een grote Japanse vissersvloot, mèt moederschip, die de visrechten in Lissabon voldoet. De eilanden zien daar niets van.

Officieel heet het, dat er in de Portugese gebieden overzee, geen koloniën maar ‘provincies’, geen discriminatie heerst. Maar dat is er natuurlijk wel. Steeds kom je het tegen op allerlei gebieden. De Portugezen, die er zijn, hebben bevoorrechte posities. Tot voor kort waren er in het leger geen Kaap Verdische officieren, de hoogste in rang was korporaal. En zo zijn er veel meer voorbeelden.

Van direct verzet tegen het Portugese bewind is er op deze eilanden geen sprake. Er zijn wel mensen, die contact hebben met de opstandelingen in Guinee b.v. maar er zijn te weinig mogelijkheden voor een guerilla in dit volkomen afgesloten gebied. De P.I.D.E., de Portugese geheime politie is er zeer actief. Ik werd herhaaldelijk geschaduwd, dat was daar niet moeilijk te ontdekken. Ik heb er gen blad voor de mond genomen. Maar de kritiek, die ik op allerlei zaken uitte, vestigde de aandacht op de mensen, die met ons omgingen. Daarom distancieerden ze zich op den duur bijna allemaal van ons. Zo lang wij er waren, zou ze niets gebeuren wisten ze, maar ze waren bang, dat ze na ons vertrek in moeilijkheden zouden komen. ’t Is zo erg, dat een Kaap Verdiër met wie we bevriend waren geraakt, die later in Nederland was, ons niet durfde bezoeken. Ze weten namelijk dat er ook hier P.I.D.E.-mensen werkzaam zijn. Het is een zeer ingrijpend apparaat, dat een enorme invloed op de mensen uitoefent, in hun eigen land, maar ook over de grenzen. [ …]

De cultuur van vreemde landen is één van de dingen waardoor een reizend kunstenaar gemakkelijker in contact kan komen met de bevolking waartussen hij verkeert. Maar de Cabo Verde is een archipel zonder cultuur. De Portugezen hebben systematisch elke vorm van overgeleverde Afrikaanse cultuur de kop ingedrukt. Er is geen enkele maar dan ook geen enkele vorm van versiering, niets. Ook de Portugezen hebben er niets nagelaten, er is niet één schilder en wat er aan schrijvers of dichters is, valt te verwaarlozen. Want zelfs de taal van de eilanden, het Creools, wordt niet geschreven.”

Feliciano Siewert (1942 – heden)

Feliciano (Ciano) Siewert wordt in 1942 geboren in Rotterdam. Zijn jeugd is weinig rooskleurig: armoede kenmerkt de oorlogsjaren, in 1944 krijgt hij tuberculose en een jaar later overlijdt zijn vader. Al jong volgt hij tekenlessen en met zestien jaar wordt hij toegelaten tot de Rotterdamse Academie. Hij werkt daarentegen liever in de natuur en zwerft liftend, overal schetsend en aquarellerend, door Europa. Op zijn achttiende emigreert hij met zijn kersverse vrouw naar Australië en volgt er lessen op de Academie van Sydney. Door teleurstellingen keert hij na zeven maanden al terug naar Rotterdam, waar hij met tekenen en aquarelleren de kost verdient.

Impulsief reist hij daarna naar de Kaap-Verdische Eilanden om na vier maanden terug te keren. Later trekt hij met een nieuwe, Amerikaanse vriendin door Europa, om haar vervolgens te volgen naar de Verenigde Staten, waar hij via de chique kunsthandel Far Gallery op Madison Avenue opdrachten uitvoert voor de firma Lublin en The Bank Street Atelier Ltd. Na twee jaar komt hij terug in Nederland. Ciano Siewert is een sucesscol aquarellist, graficus, (wand)schilder, tekenaar en lithograaf.

Onafhankelijkheid: Pedro Martins

Wed, 05 Jun 2019 18:02:48 GMT

Hij was nog maar 16 jaar oud toen hij zich in het geheim voegde bij de PAIGC. Drie jaren later was hij de jongste gevangene van het kamp in Tarrafal, Santiago . Op 1 mei 1974 werd Pedro Martins samen met de andere gevangenen, onder de toejuichende Kaapverdische bevolking, vrijgelaten. Vandaag de dag is hij de president van de Kaapverdische Vereniging van Voormalig Politieke Gevangenen in Tarrafal en werkt hij als architect in de hoofdstad, Praia. Maar, zoals je je kan voorstellen, was het leven van Pedro Martins niet altijd rozengeur en maneschijn.

Op 20 augustus 1970 werd Pedro Martins opgepakt na de aanval op het schip Pérola do Oceano. Het schip verbond de eilanden en Senegal met als doel wapens rond te brengen voor een toekomstige politiek-militaire bezetting in Cabo Verde. Een groep van ongeveer twaalf gewapende mannen probeerde op 20 augustus Pérola do Oceano over te nemen om de mobilisatie tegen te gaan. De aanval mislukte waardoor verschillende belangrijke politieke strijders uit de regio Santa Catarina gevangen werden genomen. Pedro Martins deed zelf niet mee aan de aanval, maar werkte in het geheim aan de mobilisatie van de PAIGC in de binnenlanden van Santiago.

Pedro Martins herinnert zich de dag nog heel goed. Hij vertelt in een interview: ´Per toeval deden we toen net onderzoek naar het strafkamp in Tarrafal, omdat we een gewapende strijd voor de bevrijding van Cabo Verde als realistische optie overwogen´. Geheel toevallig beschouwd Martins zijn gevangenschap niet. ´Ik ben ervan overtuigd dat deze actie in Portugal is gestart zonder medeweten van onze lokale overheid. José Reis Borges van de staatspolitie was een van mijn contactpersonen die eerder was ondervraagd. Toen hij werd gearresteerd, heeft hij onze mensen ingeleverd´.

In eerste instantie werden de mannen gevangen gezet in afwachting van het navolgend proces. Op 24 maart 1971 werden zij uiteindelijk zonder officieel proces, op het bevel van het militaire hof van Cabo Verde, overgeplaatst naar het kamp. ´Het was een marteling´, vervolgt Martins, ´ze wilden dat ik hen vertelde over onze geheime activiteiten in Cabo Verde maar, omdat ik dat weigerde, moet je je voorstellen wat ik meemaakte. We waren zonder proces naar het concentratiekamp in Tarrafal gestuurd. Het was een enorme schok. Deze plek was gepland, ontworpen en gebouwd om mensen te laten lijden´.

Om depressie en isolement tegen te gaan, hielden de meeste mannen zich in het kamp bezig met studeren vertelt Martins. De tijd in het kamp werd gebruikt om elkaar bij te scholen en door te leren. Het was de enige ontsnapping aan de realiteit. De mannen wisten zelfs een WC-radio te ontwikkelen met behulp van een transistor: ´We hoorden alles uit de buitenwereld. Ik luisterde eigenlijk niet rechtstreeks. Er was een gevangene, genaamd Luís Fonseca, die op dat moment verantwoordelijk was voor het radiostation. Hij luisterde ernaar, schreef de informatie zo kort mogelijk op en legde die daar [op de wc] neer. Slechts vier mensen wisten dit. De meest kritieke dag was de dag waarop Amílcar Cabral werd vermoord, omdat we dat niet wilden geloven´.

De vrijlating van alle politici van Tarrafal vond plaats op 1 mei 1974, vijf dagen na de Anjerrevolutie in Portugal. De ex-gevangenen werden door duizenden mensen als helden ontvangen. Voor de mannen was dit een surrealistische gebeurtenis. Dat begon al in de cel. ´We wisten bijna meteen [dankzij de WC-radio] van de staatsgreep, maar konden dit niet uiten. De politiecommissaris die me uit mijn cel haalde, wilde mij geen informatie geven. Later gaf hij de staatsgreep toe en vroeg mij om bescherming. Hij maakte zich zorgen over dingen die gebeurden op andere plaatsen [wraak].´

Martins werd door de verantwoordelijke ambtenaar van de Republiek te midden van de duizenden mensen vrijgelaten: ´Ik stak mijn hand op en schreeuwde: Viva a Independência de Cabo Verde! Viva Amílcar Cabral! en de groep drong het veld binnen. We werden in alle dorpen ontvangen als bevrijders. Toen we aankwamen in Santa Catarina, het centrum van de bevrijdingsstrijd, herinner ik mij mijn vader nog met een megafoon. Hij informeerde de mensen over de opheffing van het concentratiekamp´.

De dagen die daarop volgden waren net zo intens als de vrijlating uit het kamp. Veel tijd om dit te vieren, had Martins niet. Twee dagen na de vrijlating was hij alweer volop bezig met de politieke organisatie van het land. Samen met andere strijders bereidde hij de eerste politieke bijeenkomst van de Kaapverdische geschiedenis voor, welke plaatsvond op 4 mei.

Pedro Martins schreef later een boek over zijn leven en ervaringen in het kamp en tijdens de onafhankelijkheidsstrijd, genaamd Testemunho dum Combatente . Het boek is ook vertaald naar het Engels.

Het Kamp van de Langzame Dood

Sun, 02 Jun 2019 17:43:25 GMT

Het concentratiekamp van Tarrafal op het eiland Santiago staat ook wel bekend als het kamp van de Langzame Dood. De jongste persoon die hier vast heeft gezeten, Pedro Martins, vertelt dat het kamp ontworpen was om mensen te laten lijden.

Strafkamp voor Portugese gevangenen

Het kamp, dat ligt in het municipio de Tarrafal , werd in eerste instantie gebruikt als strafkamp voor Portugese gevangenen. Tussen 1936 en 1954 werden Portugese politici die zich keerden tegen het bewind van Salazar hier gevangen gehouden. In 1961 werd het kamp heropend. Dit keer met een ander doel: het opsluiten van politieke opstandelingen die zich keerden tegen het regime van de Portugezen in de koloniën.

De eerste Kaapverdische, politieke gevangenen arriveerden in 1968. De ruimte waarin zij werden opgesloten was zo klein dat zij zich als ´sardines in blik´ voelden, herinnert Pedro Martins die in 1971 op 19-jarige leeftijd in het kamp terecht kwam. Alle kamers liepen in elkaar over waardoor privacy niet bestond.

De manier waarop gevangenen werden behandeld, was vergelijkbaar met andere concentratiekampen in de wereld. Dwangarbeid, marteling en (lijf)straffen maakten deel uit van het dagelijks leven. De gevangenen kregen daarnaast weinig en slecht te eten. Elke dag werd eenzelfde soort catchupa met overblijfselen van tonijn geserveerd. En als gevangenen weigerden om bedorven vis te eten, werd er op het eten ingekort. Het ontbrak de gevangenen ook aan medische zorg. Ziektes als malaria en de biliosekoorts konden zich gemakkelijk verspreiden. De medische post werd bemand door één arts met de bijnaam Tralheira. De post diende als een plek voor medische verzorging, maar was voornamelijk een mortuarium. Tralheira gaf aan dat hij niet op het kamp was gekomen om te genezen, maar om overlijdenscertificaten uit te schrijven. Hij bekende dat hij graag naar de martelingen keek en de pijn van gevangenen hem koud liet.

De martelkamers

Wie zich misdroeg, kon rekenen op een bezoek aan de martelkamer, dat beter bekend stond als de Frigideira (koekenpan). De Frigideira was een rechthoekige, betonnen doos met een ijzeren plaat en vijf luchtgaten. Het ´kamertje´ was zo opgedeeld dat twee mannen tegelijkertijd, maar afzonderlijk van elkaar, gestraft konden worden. De temperatuur in de Frigideira steeg wel tot zo´n 60 graden.

Een alternatief voor de Frigideira, dat later gebouwd werd, was de Holandinha (klein Nederland). Deze ‘discipline cel’ was iets hoger dan de gemiddelde lengte van de man en had een klein venster met tralies. De cel was, net als de Frigideira, een nagebootste oven waar de mannen niet in staat waren te bewegen. De Holandinha bevond zich een stuk verder op het kamp, in een ruimte naast de keuken. De gevangenen moesten verder ´reizen´ naar de martelkamer waardoor het de naam Holandinha kreeg, als een verwijzing naar het land waar vele Kaapverdianen toentertijd naar vertrokken.

Communicatie door corruptie

De communicatie tussen gevangenen van verschillende landen verliep moeilijk, maar was niet onmogelijk. Gevangenen werden per land gegroepeerd in het kamp. De Portugezen hoopten dat op deze manier zo min mogelijk ideeën en krachten gebundeld zouden worden. Dankzij enkele corrupte bewaker konden de gevangenen toch brieven naar elkaar versturen en zo op de hoogte blijven van wat er gebeurde in het kamp. Ook spraken zij elkaar moed toe en probeerden zij elkaars leed te verlichten. Desalniettemin, verliepen alle vormen van communicatie onder enorme druk en angst om niet gepakt te worden.

Het einde van het kamp

Op 1 mei 1974, een week na de Anjerrevolutie in Portugal, verlieten de laatste gevangenen het concentratiekamp van Tarrafal. Het kamp kostte 36 politieke gevangenen het leven, waarvan 32 Portugese-, 2 Angolese- en 2 Guineese mannen. Verschillende anderen stierven na de vrijlating als gevolg van de ondergane martelingen en erbarmelijke leefomstandigheden in het concentratiekamp. Het concentratiekamp van Tarrafal werd in 1975 officieel opgeheven. In 2009 is het omgevormd tot een Museum van Verzet waar je tot de dag van vandaag getuigenissen en tentoonstellingen kan vinden over deze periode.

Festas de Romaria: São João Baptista

Sat, 01 Jun 2019 12:18:12 GMT

Ieder jaar vieren Kaapverdianen wereldwijd op 24 juni de dag van São João Baptista, ofwel Sint Johannes de Doper. Kenmerkend voor Kaapverdische vieringen, zoals we al eerder zagen bij Tabanca, is de dag van São João Baptista een fusie van verschillende vieringen. Het is een religieus feest, maar kent tegelijkertijd verschillende heidense elementen die teruggaan tot het voorchristelijke tijdperk.

São João Baptista en de Zomerzonnewende

De datum van São João valt ongeveer samen met de zomerzonnewende, de langste dag van het jaar. In allerlei culturen is de zonnewende een bekend verschijnsel dat vaak nog wordt gevierd. De Egyptenaren bouwden, bijvoorbeeld de piramiden van Gizeh op zo’n manier dat de zon, gezien vanaf de Sfinx, precies tussen twee piramiden ondergaat tijdens de zomerzonnewende. Ook de Stonehenge in het Verenigd Koninkrijk wordt geassocieerd met de zonnewende. Tijdens de langste dag van het jaar kunnen toeschouwers die midden in de cirkel van de rechtopstaande stenen staan, de zon precies zien opgaan boven de Heel Stone.

In West-Europa werden al voor het ontstaan van de religieuze feestdag tijdens de zomerzonnewende verschillende activiteiten georganiseerd. Een welbekende activiteit was het vuurfeest van midzomer waar vreugdevuren werden ontstoken om de mensen te beschermen tegen de duistere krachten. Er werd namelijk gelooft dat de duistere krachten vrij spel hadden vanaf het moment dat het aantal uren daglicht in het jaar afnam. Nadat het christendom in de zevende eeuw meer aanhang kreeg onder Europeanen, werden christenen gewaarschuwd voor het heidense zonnewendefeest. Zij mochten niet meer deelnemen aan deze feestelijkheden. Maar net als met het lentefeest, ofwel carnaval, lukte het de christenen niet om het feest volledig te onderdrukken. Daarom werd het feest verchristelijkt tot de feestdag ter ere van de geboorte van Johannes de Doper.

Festas de Romária

São João Baptista maakt deel uit van de vieringen die bekend staan als festas de romária (bedevaartfeesten) in Cabo Verde. De viering van São João Baptista vindt, als één van de laatste populaire heilige, plaats op 24 juni. Op deze dag vieren Kaapverdianen de geboortedag van Sint Johannes de Doper, de allerheilige die Jezus Christus doopte. Tegelijkertijd vraagt men om bescherming van de zeelieden, vrede, vruchtbaarheid op het land en in het huis.

Het feest van São João Baptista werd in Portugal in de veertiende eeuw omarmd. Vanuit de stad Porto werd de viering van de allerheilige overgebracht naar andere delen van de wereld waar Portugal de macht had, waaronder Cabo Verde. Er is geen concrete datum bekend wanneer dit precies heeft plaatsgevonden. Wel zijn er verwijzingen naar beginselen van São João vieringen op het eiland Santiago in de zestiende eeuw. Vanuit Santiago is het feest vervolgens verspreid naar Fogo en Brava en later naar de Barlavento eilanden. Een verslag uit 1898 vertelt hoe de verering van São João Baptista zich aan het eind van de negentiende eeuw ontwikkelde tot een viering dat niet meer weg te denken is uit de Kaapverdische samenleving. In het toen nog kleine stadje Porto Novo in Santo Antão verzamelden zich op 24 juni 1898 ongeveer 5000 mensen om Sonjon te vieren. De stoet werd daarbij vergezeld door 300 tamboreiros. Van Santo Antão tot aan Brava bevestigen zowel schriftelijke als mondelinge bronnen dat het feest van São João Baptista een van de meest diepgewortelde viering is in de samenleving.

De traditie

Het allerheiligenfeest in Cabo Verde begint jaarlijks op de vooravond van São João, maar de viering van de allerheilige vraagt om vele voorbereidingen. De kerk of parochie bereidt tijdig een grote kerkdienst voor ter ere van São João Baptista, het beeld van de heilige wordt aangekleed en gaat op sommige eilanden alle dorpen langs voordat het naar zijn eindbestemming wordt gebracht, de tambores worden klaargemaakt en de bekende navizinhos of Navios de São João worden versierd. De kerkdienst op 24 juni staat in het teken van de geboorte van São João Baptista. Hij wordt herdacht als een groot voorbeeld dat trouw was aan de Heer, van nederigheid, moed en soberheid. Na de dienst vindt een processie plaats waarbij het beeld wordt gedragen naar belangrijke plekken in de stad waar de verering van São João Baptista plaatsvindt. De processie wordt bijgewoond door de kerkgangers, maar ook door hen die om een of andere reden niet bij de mis konden zijn. Dit religieuze deel is over het algemeen op ieder eiland hetzelfde.

Er zijn een aantal elementen die niet kunnen ontbreken in de Kaapverdische viering. De tambores en navizinhos ( de trommels en scheepjes), het kolá sanjon en de maïsgerechten. De navizinho is een kleinschalig schip met een opening in het midden waardoor een man of vrouw het schip kan betreden en rondom de taille vasthoudt. De persoon in de navizinho wordt beschouwd als de navigator en manouvreert het schip. De trommels en fluitjes geven de maat aan voor het schip en de dansers. De groep trommelaars bootst in feite na hoe de golven op zee tegen het schip aan slaan. Met het kolá san jon dans vragen we om een vruchtbaar jaar, zowel op het land als thuis. Vandaar dat de 'navels' tegen elkaar worden gedrukt ;). Tot slot zijn de maaltijden tijdens de viering van São João zijn een ander belangrijk onderdeel. Gerechten zijn in grote mate gebaseerd op maïs. Zo is midje em grão een gebruikelijk gerecht, maar ook pastéis de midje , midje fervido, midje assado en xerém geserveerd met verschillende soorten vlees.

Cultureel erfgoed

Kort voor de onafhankelijkheid van Cabo Verde leek de viering van São João Baptista te verdwijnen van de eilanden. De eerste Kaapverdische regering in 1975 deed, na de installatie, er daarom alles aan om het feest, dat als een van de weinige Kaapverdische feesten een collectieve verbintenis is in de cultuur van alle eilanden, voort te laten leven. In Santo Antão en Brava, waar de viering de grootste festiviteiten kent, is 24 juni een officiële vrije dag. Daarnaast maakt de viering van São João Baptista sinds 23 november 2017 officieel deel uit van het Kaapverdisch cultureel erfgoed.

São João in diaspora

Ook in diaspora wordt de traditie van São João Baptista voortgezet. In Rotterdam en Cova da Moura (Portugal) zijn jaarlijks de grootste vieringen binnen de Kaapverdische diaspora. In een volgende blog over São João spreken we de organisatoren van de Rotterdamse viering.

Tabanca

Fri, 03 May 2019 11:47:09 GMT

Net als carnaval gelinkt wordt aan de barlavento eilanden, is tabanca een typische gebeurtenis op de sotavento eilanden. Tabanca is een traditionele feestperiode voor de ‘heidenen’, die jaarlijks in de maanden mei en juni plaatsvindt op de eilanden Maio en Santiago. In deze periode wordt het Kruis van de Katholieke Kerk, de Santa Cruz , geprezen en worden verschillende beschermheiligen geëerd, zoals Santo Antόnio, São João Baptista en São Pedro.

Een fusie van religies

Tabanca is een fusie, oftewel een combinatie, van het katholicisme en Afrikaanse religies. Met tabanca kwam het 'seculiere volk', omdat de Afrikaanse religies niet erkend werden, in contact met met beschermheiligen uit de Katholieke kerk.

Spot drijven met de overheersers

De eerste schriftelijke verwijzing naar tabanca is te vinden in een Carta Régia uit 1712 waarin Cristiano de Senna Barcelos de tabanca-parade omschrijft. De tot slaaf gemaakte Afrikanen kwamen bijeen om de Afrikaanse gemeenschap te vieren. Een van de activiteiten bestond uit spot drijven met de overheersers. Gouverneurs, militairen, de koning en de koningin werden op een komische wijze geïmiteerd. Europese kolonisten werden niet enthousiast van tabanca. Zij zagen het feest als een poging tot georganiseerde opstand. Daardoor werd het feest meerdere keren verboden in de Kaapverdische geschiedenis. En dat had weer gevolgen voor de kennis die we vandaag de dag hebben over het ontstaan en de geschiedenis. Het verbieden van de feestperiode heeft verschillende gevolgen gehad voor tabanca. Er is een tekort aan documentatie, wat waarschijnlijk te maken heeft met het vernietigen van stukken in periodes van verbod. Daarnaast heeft het feest zich door het verbod niet kunnen verspreiden over de gehele eilandengroep. In Santiago is het feest het best bewaard gebleven en wordt het nog ieder jaar gevierd.

De traditie in Santiago

Iedere beschermheilige wordt in een ander deelgebied gevierd en elk gebied kent een eigen invulling van het feest. Op Santiago heb je groepen tabanka de Achada Santo Antόnio, tabanka da Várzea, tabanca de Achada Grande, tabanca de Chã de Tanque, tabanca de Tomba-Touro en tabanca de Lém-Cabral. De dag van de beschermheilige van de buurt start in de parochie of kapel. Hier wordt een speciale dienst gehouden om de beschermheilige te eren vanuit de Katholieke kerk. De dienst wordt uitgevoerd in opdracht van de tabanca groep en met de aanwezigheid van de zogenaamde koning en koningin en de ‘dochters van heiligen’, die allen gekleed zijn in het wit. Daarna start de optocht waarbij een rituele overval van de heilige wordt nagebootst. Het is een soort parade waarbij de heilige of de vlag van de tabanca groep zou zijn gestolen en heroverd moet worden. Tijdens de parade wordt er gebeden en gedanst. Ook zijn er batuku-sessies en lopen mensen in houten boten en vliegtuigen mee als deel van de parade.

Het is overigens niet zo dat de beschermheiligen niet op de andere eilanden worden gevierd. In Maio wordt tabanca groots gevierd. Daar bestaat de groep tabanca de Djarmai. Daarnaast staan Santo Antão en Brava bekend om de grote viering van de beschermheilige São João Baptista en São Nicolau voor de viering van São Pedro. Daarover later meer.

Religie: Prominente Joodse families

Sun, 24 Mar 2019 15:02:36 GMT

Zoals de eerste blogpost over het Joods Erfgoed in Cabo Verde vertelt, staan de Kaapverdische Joden bekend als mensen van prestige. De volgende vijf familienamen zijn nog altijd van hoog aanzien binnen de Kaapverdische gemeenschap.

De Benoliel familie

De Benoliel familie heeft vele zakenlieden, ingenieurs, economen en advocaten voortgebracht. De meest bekende Benoliel is David Benoliel. Hij vestigde zich rond 1860 op het eiland Boa Vista. David bezat een vloot van ongeveer 20 boten en vervoerde verschillende middelen en soorten vracht tussen de eilanden. Met zijn economie creëerde David veel banen en voedde hij daarmee de economie van Boa Vista. David Benoliel trouwde later met de niet-Joodse familie Carvalho waarmee de Joodse lijn ophield te bestaan.

Naast David, kregen ouders Esther Benathar en Abraham Benoliel nog zeven andere succesvolle kinderen. João Benoliel de Carvalho richtte twee handelsgebouwen op die tot de dag van vandaag nog bestaan. Kleinzoon Israël Benoliel ontpopte zich tot ingenieur in telecommunicatie. De familie is tot de dag van vandaag enorm betrokken bij projecten over de Joodse geschiedenis van Cabo Verde.

De Pinto familie

Ken jij de grogue onder de naam João A. Monteiro & Filhos LDA? De oorsprong van deze kwaliteits grogue van João Monteiro komt uit de Joodse Pinto familie. Isaac Pinto, geboren in Tanger, vestigde zich net als vele andere Marokkaanse Joden op Santo Antão. Daar startte hij de productie van de beroemde Kaapverdische rum gemaakt van rietsuiker; Grogue. Isaac stond bekend om het maken van de beste grogue . In 1904 ontving hij een prijs voor de kwaliteit van zijn rum en koffie op een internationale handelsbeurs in Parijs. Zijn kleinzoon, João Monteiro, breidde de productie uit en werd zo één van de eerste en meest succesvolle commerciële producenten van grogue in Cabo Verde.

De Cohen familie

De Cohen familie vestigde zich eveneens op het eiland Santo Antão. David Jacob Cohen en Maria das Dores Costa kregen samen zes kinderen. De Cohen familie heeft een grote bijdrage geleverd op het gebied van handel, landbouw en industrie in Cabo Verde. Benjamin Cohen, een van de zonen van het koppel, bezat een bekende winkel in Ponta do Sol. De familie kent daarnaast vele artsen, ingenieurs, juristen en professoren. Dr. Anibel Lopes da Silva, een hooggewaardeerde arts op São Vicente, behoorde bijvoorbeeld tot de familie Cohen. Zelinda Cohen, de kleindochter van Benjamin, is momenteel de voorzitter van de mensenrechtencommissie in Cabo Verde. De familienaam Cohen komt hoogstwaarschijnlijk uit Mogador, tegenwoordig Essasouira te Marokko.

De Benros familie

De familie Benros komt eveneens uit het plaatsje Tanger in Marokko. Moyses Benros en Mazaltob Cohen kregen samen twee zonen, Abraham en Isaac, waarmee zij zich in eerste instantie op het eiland Santiago vestigden. Nadat Abraham overleed, verhuisde het gezin naar Santo Antão. Daar werden zij groot in de landbouw, handel en het bestuur van het eiland. Afonso Benros, een van de zonen van Isaac, trouwde al snel en stichtte een groot gezin. Emilio Benros, een kleinzoon van Isaac Benros, werd benoemd tot beheerder van het eiland São Nicolau onder het Portugees bewind.

De Wahnon familie

Yonah en zijn zoon Isaac Wahnon waren de eersten uit de Wahnon familie die in de negentiende eeuw vanuit Tetuan naar Cabo Verde vertrokken. Zij hadden daarvoor ook al in Portugal gewoond. Vader en zoon vormden beide grote families in Cabo Verde die in grote mate een bijdrage hebben geleverd aan de economische en sociale ontwikkeling van Cabo Verde. Het meest bekende lid van de Wahnon familie is Carlos Alberto Wahnon de Carvalho Veiga, de eerste democratisch gekozen premier van Cabo Verde. Hij regeerde 10 jaar lang – van 1991 tot 2001 – en ontwikkeld het meerpartijensysteem dat Cabo Verde vandaag de dag heeft.

Wil jij meer weten over het Jodendom en/of Joodse families op de eilanden? Neem een kijkje op de website van Cape Verde Jewish Heritage ! De organisatie heeft als doel de nagedachtenis te eren van de Sefardische Joden die in de 19e eeuw naar Kaapverdië emigreerden en hun bijdragen aan de Kaapverdische geschiedenis en cultuur te documenteren.

Religie: Jodendom op Cabo Verde

Wed, 20 Mar 2019 11:43:39 GMT

Als gevolg van 500 jaar Portugese overheersing, is de Kaapverdische bevolking overwegend katholiek. Tijdens de reizen naar de eilanden werd dit geloof net als vele andere aspecten uit het Portugese rijk het volk opgedrongen. Maar was het katholicisme het eerste geloof op het eiland?

Altijd al aanwezig

Onderzoekers geloven dat sinds jaar en dag Joden aanwezig zijn in de Kaapverdische samenleving. Waarschijnlijk kwamen de eerste Joden tussen 1391 en 1496 al geregeld naar de eilanden. Nadat de Portugezen de eilanden claimden, vestigden zij zich ook op de eilanden. Maar uit angst voor de Inquisitie bekeerden vele Joden zich in eerste instantie tot het Christendom of hielden de Joodse identiteit verborgen.

Een economische golf

Halverwege de negentiende eeuw emigreerde een nieuwe golf Marokkaanse Joden naar Cabo Verde. Deze leefden al meer dan 2000 jaar vreedzaam in Marokko. Door slechte economische omstandigheden zochten de Marokkaanse Joden ‘het geluk’ ergens anders. Cabo Verde was op dat moment een belangrijk commercieel centrum. São Vicente had zijn naam gevestigd als doorvoerhaven en Sal was toentertijd dé plek voor de productie van zout. De Marokkaanse Joden handelden al langer met de Britten in het Brits deel van Gibraltar en de meeste Joden hadden daardoor Brits staatsburgerschap verkregen. Toen in 1842 dus een handel- en scheepsverdrag tussen de Portugezen en Britten werd ondertekend en de Inquisitie werd afgeschaft, konden de Sefardische Joden vrij migreren naar Cabo Verde. De meerderheid van hen was afkomstig uit de steden Tanger, Tetouan, Rabat en Mogador (tegenwoordig Essaouira) en bezaten Sefardische achternamen, zoals Anahory, Auday, Benoliel, Benrós, Benathar, Benchimol, Brigham, Cohen, Levy, Maman, Pinto, Seruya en Wahnon.

Opgaan in de samenleving

De nieuwe migranten vestigden zich voornamelijk op de eilanden Santo Antão, São Vicente, Boa Vista en Santiago. Zij hielden zich bezig met (internationale) handel, scheepvaart of hadden bestuurlijke functies op de eilanden. De Joden waren mensen van prestige in Cabo Verde en werden ook gezien als de dragers van de lokale economie. Nazaten zijn dit vaak nog steeds. De eerste democratisch gekozen premier van Cabo Verde, Carlos Alberto Wahnon de Carvalho Veiga, is bijvoorbeeld van Joodse afkomst.

Doordat de Joodse samenleving zo klein was en in eerste instantie vooral bestond uit mannen die handel dreven, trouwden velen van hen met lokale, Kaapverdische vrouwen. Zij waren vaak katholiek. In de traditionele Joodse wetgeving geldt daarentegen dat het Jood-zijn alleen door de moeder kan worden doorgegeven. Als gevolg daarvan verdween het Jodendom langzamerhand uit het Kaapverdisch straatbeeld.

Cape Verde Jewish Heritage

Het Cape Verde Jewish Heritage Project zet zich sinds 2007 in om de Joodse geschiedenis van Cabo Verde te koesteren. Met verschillende projecten op de eilanden renoveren zij synagoges en verzamelen zij mondelinge getuigenissen van d mooie stukje geschiedenis van ons archipel. Op de website van Cape Verde Jewish Heritage vind je meer verhalen over het Jodendom op de archipel.

Heldendag: De Vrouwelijke Helden

Sun, 20 Jan 2019 11:39:13 GMT

Wanneer we helden bespreken, komen vaak koningen, mannelijke verzetsstrijders, professoren of voetballers in gedachten. Vrouwelijke helden zijn minder bekend, als niet onzichtbaar. Terwijl de Kaapverdische vrouw de spil van het gezin (en samenleving) is. In het kader van het zichtbaar maken van de Kaapverdische vrouw in de geschiedenis, heb ik vandaag 5 korte biografieën van vrouwen die samen met Amilcar Cabral vochten voor de Kaapverdische onafhankelijkheid. In totaal waren zij met 57 (Kaapverdische) vrouwen sterk aanwezig in het bevorderen van de vrijheid van het volk!

De ondergenoemde vrouwelijke Kaapverdische militanten waren actief en publiekelijk betrokken bij de PAIGC. Hun betrokkenheid begon, afhankelijk van de persoon, vanaf midden jaren ‘50 tot de onafhankelijkheid van Cabo Verde in 1975. De vrouwen waren over het algemeen hoog opgeleid en hadden sterke banden met de Kaapverdische diaspora, met name met de diaspora in naburige Afrikaanse landen. Sommigen werden geboren in deze landen, terwijl anderen naar deze landen verhuisden op het moment dat zij zich bij de onafhankelijkheidsbeweging aansloten.

Amélia Araújo

Amélia Araújo werd in 1934 geboren in Luanda, Senegal. Haar moeder was Angolese en haar vader een Kaapverdisch soldaat van het eiland São Vicente. Araújo vertelde dat zij betrokken raakte bij de nationalistische beweging, nadat haar verloofde, José Eduardo de Figuiredo Araújo, zich bezig ging houden met verschillende politieke activiteiten.

In 1962 sloot zij zich aan bij de PAIGC. Daar werkte zij eerste werkte voor de Escola-Piloto. In 1967 werd Araújo producent en presentator van de Vrijheidsradio, Rádio Libertação. De uitzendingen waren te horen in Guinee-Bissau en enkele eilanden van Cabo Verde. Met de radio probeerde Araújo een zo groot mogelijk publiek te bereiken en te informeren over de beweging en de situatie gedurende de strijd.

Maria Dulce de Oliveira Almada Duarte

Maria Dulce de Oliveira Almada Duarte (Dulce) werd in 1933 geboren op het eiland São Nicolau als dochter van twee leraren in het basisonderwijs. Na het voltooien van de middelbare school in São Vicente, werd Oliveira Almada Duarte in 1951 toegelaten tot de Universiteit van Coimbra in Portugal. Daar ontmoette zij andere Afrikaanse studenten in het studentenhuis dat speciaal voor hen was die van ‘het Rijk’ kwamen.

In 1958 keerde Oliveira Almada Duarte terug naar Cabo Verde waar zij les ging geven aan de liçeu in Mindelo. Kort na haar terugkeer kreeg zij een relatie met Abílio Monteiro Duarte, een activist van de onafhankelijkheidsbeweging. Haar relatie speelde een grote rol in haar keuze om actief lid te worden van de PAIGC.

Van 1960 tot en met 1971 werkte zij als enige vrouwelijke redacteur samen met Amílcar Cabral, Luís Cabral en Vasco Cabral aan het tijdschrift Libertação. Daarnaast gaf Oliveira Almada Duarte vanaf 1967 les aan de Escola-Piloto, de voorbereidende school voor PAIGC activisten. In 1973 verhuisde zij tot slot naar Ziguinchor, Senegal om les te geven aan een soortgelijke school, genaamd Teranga.

Maria da Luz Boal

Maria da Luz Boal, beter bekend als Lilica, werd in 1934 geboren in Tarrafal, Santiago als dochter van succesvolle kooplieden. Haar interesse om de onafhankelijkheidsbeweging bij te staan, ontstond door haar ervaringen in haar geboortedorp. Gedurende de gehele periode van Portugese dictatuur stond daar een concentratiekamp voor politieke gevangenen.

Na de afronding van haar basis- en middelbaar onderwijs vertrok da Luz Boal naar Portugal om haar studie te vervolgen. Daar trouwde zij met Manuel Boal, MPLA strijder uit Angola, waarmee zij later terugkeerde naar Afrika. Terwijl haar man streed in Congo, bleef da Luz Boal in Dakar om als verpleegster de gewonden soldaten van de onafhankelijkheidsstrijd te behandelen. Haar belangrijkste taak kwam later toen zij directrice en ontwikkelaar werd van de Escola-Piloto.

Maria da Luz Boal nam ook een leiderschapsrol op in de Vrouwenorganisatie van de PAIGC, de UDEMU, en was een van de drie Kaapverdische vrouwen die deel uitmaakten van het Centraal Comité van de partij.

Lucette Andrade Cabral

Geboren in 1940 in Dakar, was Lucette Andrade Cabral de dochter van Kaapverdische migranten van het eiland Santiago. Andrade Cabral zat op een privéschool totdat zij werd aangenomen op de West French Africa University in Dakar. Al sinds de middelbare school nam Andrade Cabral deel aan antikoloniale protesten voor de onafhankelijk van Senegal.

In 1958 trouwde zij met Luís Cabral, de halfbroer van Amílcar, waarna ze verhuisde naar Guinee-Bissau. Ondanks het feit dat haar man een van de oprichters was van de PAIGC, raakte Andrade Cabral pas betrokken bij de partij nadat zij terugvluchtten naar Senegal wegens een politieke achtervolging van haar man.

Andrade Cabral werd oprichter en directeur van de vrouwenorganisatie van de partij, UDEMU, en bereidde jonge militanten voor op hun studie in het buitenland. Ze vertegenwoordigde de PAIGC op verschillende internationale conferenties en was een van de oprichters van de Pan-African Women’s Organization.

In 1966 verhuisde Andrade Cabral en haar gezin naar Ziguinchor, Senegal. Daar diende zij als één van de drie aanspreekpunten voor de milities in het Front North, als politieke commissaris, als eindverantwoordelijke voor de bewapening van de militanten en maakte zij deel uit van het Centraal Comité van de partij.

Paula Fortes (1944-2011)

Paula Fortes werd geboren in 1944 op São Vicente. Op 13-jarige leeftijd werd Fortes wees. Drie jaar later besloot zij zich toe te voegen bij de nationalistische beweging tegen de Portugezen. Na het afronden van haar opleiding tot verpleegkundige, raakte zij actief betrokken bij de onafhankelijkheidsoorlog door als verpleegster in de loopgraven en ziekenhuizen van de PAIGC de vrijheidsstrijders bij te staan in de verzorging.

Na de onafhankelijkheid, speelde Fortes een belangrijke rol in de organisatie van de gezondheidszorg in Cabo Verde. Daarnaast was ze een van de oprichters van de Organização das Mulheres de Cabo Verde – een organisatie ter bevordering van de rechten van de Kaapverdische vrouw en gendergelijkheid.

Nationale Heldendag

Sun, 20 Jan 2019 10:50:20 GMT

Op 20 januari eert Cabo Verde haar helden. In 1973 werd de vader van onze onafhankelijkheid en meest bekende held van Cabo Verde, Amílcar Lopes da Costa Cabral, nog voor de onafhankelijkheid kon plaatsvinden, vermoord. Daarom staan we kort stil bij zijn levensloop. In de serie over de onafhankelijkheid van Cabo Verde wordt het verhaal van Amilcar Cabral verder toegelicht.

Amílcar Lopes da Costa Cabral

Amílcar Cabral was landbouwkundig ingenieur, poëet, politicus en leider van de onafhankelijkheidsbeweging van Guinee-Bissau en Cabo Verde, PAIGC. Als kind van Kaapverdische migranten werd Cabral geboren in Guinee-Bissau waarna hij studeerde in Mindelo en later in Lissabon. In zijn studententijd richtte hij studentenbewegingen op die zich verzetten tegen de heersende dictatuur van Portugal en de onafhankelijkheid van de Portugese koloniën in Afrika bevorderden.

In de jaren ’50 keerde Cabral terug naar Afrika om in verschillende Afrikaanse landen het woord te brengen en daadwerkelijk voor onafhankelijkheid te strijden. In deze tijd werd hij ook bekend onder de naam Abel Djassi. Ruim een jaar voor de onafhankelijkheid van Guinee-Bissau en twee jaar voor die van Cabo Verde werd Amílcar Cabral op 20 januari 1973 op brute wijze vermoord na een arrestatie in Conakry, Senegal.

Nationale dag van de Democratie

Sun, 13 Jan 2019 12:05:05 GMT

Op 13 januari viert Cabo Verde jaarlijks de nationale dag van de Democratie. Na 5 juli 1975 werd Cabo Verde weliswaar een onafhankelijke staat, maar er bestond maar één politieke partij. Hierdoor was het niet relevant voor de bevolking om naar de stembus te gaan.

Waarom bestaat de dag van de Democratie?

In 1990 vond een herziening van de grondwet plaats op de archipel. De herziening zorgde voor de afschaffing van het eenpartijenstelsel en de invoer van het meerpartijenstelsel . Deze zet zorgde voor de oprichting van de politieke partij Movimento para a Democracia, ofwel MpD.

De MpD werd een liberale ideologische partij in Kaapverdië. Het waren (en zijn nog altijd) voornamelijk oppositiefiguren van de PAICV die bijeenkwamen in deze partij. Zij presenteerden zich op 13 januari 1991 bij de stembus als nieuwe partij en wonnen de eerste meerpartijen verkiezingen van de archipel met meer dan twee derde van de zetels. Met deze winst riep de MpD 13 januari uit tot nationale dag van de vrijheid en democratie. Dit zorgde voor onvrede bij de PAICV en haar aanhangers, omdat zij de vrijheid vieren op 5 juli. Zo ontstond er langzamerhand een tweedeling in het land. De ene groep gefocust op 13 januari en de ander op 5 juli.

Tegenwoordig zijn beide dagen even belangrijk voor Kaapverdianen. Op 13 januari viert men de democratie, het stemrecht en de vrijheid. En 5 juli staat gelijk aan de onafhankelijkheid en een andere vorm van de vrijheid; De ontketening van de 500 jaar durende kolonisatie door de Portugezen.

Viva a Democracia!

#1 De Bezetting: Sal

Thu, 10 Jan 2019 19:19:28 GMT

Bij de bezetting door de Portugezen kreeg het eiland Sal in de vijftiende eeuw in eerste instantie de naam Lhana. Lhana bleef - net als São Vicente, Maio, Boa Vista en Brava - voor een lange tijd onbewoond. We kunnen zeggen dat de focus van de Portugezen, begrijpelijkerwijs, allereerst op de meest vruchtbare eilanden heeft gelegen. Santiago, Fogo, São Nicolau en Santo Antão werden eerst ontwikkeld. Vervolgens werd de tweede groep eilanden bewoond door inwoners afkomstig van de eerste eilandengroep op Cabo Verde, nieuwe 'gelukzoekers' uit Europa en Afrika, en tot slaafgemaakten.

Van Lhana naar Sal

Zo werd Lhana rond het jaar 1800 bezocht door een groep inwoners van het eiland Boa Vista die zich daar vestigden en startten met landbouw- en veehouderij. Rond 1830 besloot de zakenman Manuel António Martins, die na een schipbreuk allereerst Boa Vista was blijven hangen, het gebied rondom Pedra de Lume te verkennen tijdens een expeditie. Hij ontdekte zout, maar de kwaliteit was niet hetzelfde als op Boa Vista. Meerdere mensen zette de zoektocht naar zout vervolgens voort en per toeval werd in 1833 rondom het huidige Santa Maria zout gevonden dat van goede kwaliteit was. Het verhaal gaat dat de zakenman Martins bij het horen van de vondst geen seconde langer wachtte. Hij liet zijn familie en enkele arbeiders van Boa Vista halen om de zoutproductie op Lhana op gang te krijgen. De zoutproductie werd zo massaal voor die tijd dat destijds een spoorlijn werd aangebracht om het vervoer van het zout van Santa Maria naar de haven te vergemakkelijken. De 'wagons' werden getrokken door ezels of aangedreven door windkracht met behulp van zeilen. De massale zoutproductie zorgde voor een nieuwe naam van het eiland: Sal.

De groei van Sal

De gehele periode van de ontdekking van zout ontdekt tot de massaproductie bleef Sal onderdeel van de Boa Vista. Toch kreeg het eiland een eigen militaire basis. Deels om de grote export van zout voor Brazilië en Noord-Amerika te regelen, maar ook vanwege de strijd tussen Martins en Pereira Marinho - de toenmalige gouverneur van São Vicente. De twee waren aartsrivalen die elkaar het leven zuur maakten bij de regering in Lissabon. Het lukte Martins de militaire basis binnen te halen onder de voorwaarde dat zijn erfgenamen geen hoge posities zouden innemen binnen het bestuur van ''deelgemeente Cabo Verde''. Dankzij de militaire basis kon de bevolking van Sal groeien. In tien jaar tijd ging het bewonersaantal van een enkeling naar zo’n 400 inwoners waarbij de meerderheid bestond uit tot slaafgemaakte Afrikanen.

Sal produceerde ongeveer zesduizend tonnen zout per jaar. De gehele productie werd geëxporteerd, waardoor slechts een enkeling hier van kon profiteren. De bevoorrading van het eiland werd aan de andere kant geïmporteerd vanuit het buitenland, met name uit Amerika. In 1850 werd Sal onafhankelijk verklaard van Boa Vista en mocht het zichzelf reguleren vanuit een gemeentelijke commissie.

Aeroporto Internacional Amilcar Cabral

Vanaf de twintigste eeuw werd Cabo Verde opnieuw een interessante uitvalbasis. Dit keer voor de luchtvaart. Er werd destijds geëxperimenteerd met vluchten van Dakar naar Zuid-Amerika. Het Franse luchtvaartbedrijf Aéropostale had een vlucht Toulouse-Casablanca-Dakar en wilde nu Senegal met Brazilië koppelen door middel van een hydro-vliegtuig. De vliegtuigen uit die tijd waren niet in staat om de tocht in een keer te volbrengen. Een tussenstop was dus noodzakelijk. Cabo Verde werd, zoals eerder in de geschiedenis, weer gezien als een belangrijk punt voor een tussenstop. In eerste instantie kregen São Vicente en Santiago de voorkeur. Helaas lukte het Aéropostale niet een veilige landing te maken. Daarnaast ontwikkelde de technologie zich in rap tempo waardoor het voor het luchtvaartbedrijf niet meer noodzakelijk was een tussenstop te maken.

In 1935 zochten de Italianen ook naar een tussenstop voor de vlucht van Italië naar Zuid-Amerika. Zij waren in het bijzonder geïnteresseerd in Sal. En daar lieten zij het niet bij. Op 13 augustus 1939 startten de Italianen met de bouw van een Italiaans vliegveld op Sal. Daarmee kwam er meer werk en trok het opnieuw mensen naar het eiland. In een halfjaar tijd installeerden de Italianen het vliegveld met een werkplaats, een radiostation, verschillende magazijnen, kantoren, woonlocaties, een meteorologie-station, een hotel en een ziekenhuis. Dit gaf het eiland een enorme boost.

De Rome-Zuid-Amerika lijn functioneerde tot mei 1940. Vanwege de Tweede Wereldoorlog werd de vlucht stop gezet. De Portugese overheid kocht het vliegveld met al zijn faciliteiten over en bracht verschillende verbeteringen aan, zoals de asfaltering van de 2200 meter baan. De nieuwe luchthaven opende op 15 mei 1949 met als belangrijkste klant opnieuw de Italiaanse lijn Alitalia. De jaren daarna liep het niet storm. De luchthaven lag er verloren bij.

Na de onafhankelijkheid van Cabo Verde werd de verbinding van Cabo Verde met de buitenwereld een belangrijk punt voor de ontwikkeling van de nieuwe natie. Zo kreeg Sal opnieuw veel belangstelling als eerste internationale airport van Cabo Verde. Sal werd het visitekaartje voor de buitenwereld waardoor het eiland opnieuw kon groeien. Dit keer tot een van de grootste toeristische bestemmingen van Cabo Verde.

#1 De Bezetting: São Vicente

Tue, 08 Jan 2019 15:18:18 GMT

São Vicente bleef lange tijd onbewoond. Voornamelijk piraten gebruikten de natuurlijke baai van het eiland als tussenstop voordat zij de grote, trans-Atlantische oversteek maakten. Het waren niet alleen schepen van het Portugese koninkrijk die aanmeerden, maar ook Britse-, Franse- en Hollandse (piraten)schepen.

Moeilijke start

Het eiland São Vicente werd in de eerste instantie toegekend aan de hertog van Viseu. Hij kreeg de opdracht om het eiland verder te ontwikkelen. De hertog had jammer genoeg weinig middelen om de ontwikkeling van het eiland te promoten waardoor het kapiteinschap werd teruggedraaid. Daarop besloot de koning zelf kolonisten aan te trekken om zich te vestigen op het eiland. Maar ook dit werd destijds geen succes. Het droge klimaat van São Vicente was niet bepaald uitnodigend voor het opzetten van de landbouw, iets wat op de nabijgelegen buureilanden Santo Antão en São Nicolau veel makkelijker ging. Zo bleef het eiland vrijwel onaangeraakt.

In 1790 verschenen uiteindelijk de eerste ‘huizen’ op São Vicente. Kort daarna, in 1794, werd São Vicente tijdens de napoleontische oorlogen bezet door de Britten. Dit was een strategische zet van de Britten om de Franse overheersing te voorkomen. Kort daarna kreeg het eiland een enorme boost. De mensen die zich langzamerhand op het eiland vestigden, bleven rondom de haven om zo makkelijk toegang te hebben tot het drijven van handel met Santo Antão en São Nicolau. Daarnaast zagen de Britten São Vicente als de perfecte plek om langsvarende Britse schepen te bevoorraden voordat zij doorvoeren naar de Nieuwe Wereld. De Britten probeerden ook de slavenarbeid te organiseren, maar dit was minder succesvol dan op de andere eilanden. De ontwikkelen op São Vicente maakte dat de eerste nederzetting uitgroeide tot een dorp - en later zelfs stad - vol klassieke huizen en een belangrijke haven die wij vandaag de dag kennen als Mindelo.

Het succes van São Vicente duurde een aantal decennia totdat de kolenschepen werden vervangen door geïndustrialiseerde schepen en de slavenhandel afnam. Met deze omschakeling raakte São Vicente zijn positie als belangrijke zeehaven voor de trans-Atlantische zeevaart langzaam kwijt.

Telegraph Company

Gelukkig kreeg het eiland gauw een ander doel dankzij de Britse Telegraph Company. De in 1874 opgerichte telecommunicatiebedrijf legde onderzeese telegraafkabels aan om intercontinentale communicatie mogelijk te maken. Door het leggen van deze kabels werd het mogelijk om 'snel' nieuws en informatie over grote afstanden te verzenden. Vanwege de -alweer - strategische ligging van de archipel werd São Vicente in de negentiende eeuw als tussenstop gebruikt. Het eiland was een soort rust- en herstelplaats voor de bemanningsleden, de schepen konden voorraden inslaan, reparaties uitvoeren en zich zo voorbereiden over de volgende etappes. In 1886 werd São Vicente verbonden met verschillende landen in Afrika en Europa. Al deze ontwikkelingen zorgden ervoor dat São Vicente verbonden bleef met verschillende uithoeken van de wereld.

#1 De Bezetting: Maio

Sat, 05 Jan 2019 15:41:52 GMT

Ondanks dat Maio het dichtst bij het eerst bezette eiland Santiago ligt, duurde het even voordat het eiland zich kon ontwikkelen. In 1460 kwam Maio in het vizier van de Portugezen. Zij legden destijds een basis voor landbouw-, visserijgemeenschappen en handelsposten. Maar al snel werd het eiland in de zestiende en zeventiende eeuw het toneel voor de koloniale strijd tussen Europese rijken. De Britten, de Fransen en de Portugezen waren allemaal geïnteresseerd in het eiland vanwege het strategische punt van de archipel. Zo probeerden zij allen de controle te verkrijgen. Uiteindelijk bleef Maio onder Portugese heerschappij en v anaf 1642 kwam het eiland langzaam op gang.

Porto Inglês

Een goed voorbeeld van de invloed van die strijd tussen de Europeanen is te vinden in de naam van de hoofd- en grootste stad van het eiland. Toen Maio tijdelijk bezet werd door de Engelsen, vestigden zij zich in de belangrijkste haven van het eiland gelegen in de hoofdstad. Deze haven kwam toen bekend te staan als de Engelse haven, ofwel Porto Inglês. Nadat de Portugezen de controle over het eiland herstelde, evolueerde de naam naar Vila do Maio. Maar de naam Porto Inglês bleef deel uitmaken van de historische en culturele geschiedenis van Maio en herinnert ons nog altijd aan die tijdelijke bezetting door de Engelsen.

Zoutwinning

Net als Boa Vista staat ook Maio bekend als geschikte locatie voor zoutwinning. In 1718 werd een tweede nederzetting opgericht dichtbij de zoutpannen om de productie op gang te krijgen. Jarenlang werd zout op de traditionele wijze gewonnen op Maio. Op ondiepe, vlakke, waterbedden werd zeewater ingelaten en verdampt waardoor zout achterbleef en met de hand geoogst kon worden. Het zout werd zowel lokaal gebruikt als naar andere delen van de archipel en Brazilië geëxporteerd. Daarmee speelde zoutwinning een belangrijke rol in de economie van Maio en is het jarenlang een van de belangrijkste inkomstenbronnen geweest voor de bewoners. Door het automatiseren van de processen is dit met de jaren verminderd. Tegenwoordig is de traditionele zoutwinning een toeristische bezienswaardigheid.

Maio

Een laatste bijzonderheid van het eiland Maio is toch wel haar naam. Volgens Portugese traditie werd bezet land vernoemd naar feestdagen of heiligen uit de katholieke kerk. Dit hielp om locaties te identificeren en te associëren met de datum van 'ontdekking'. Het eiland Maio is daarentegen vernoemd naar de maand mei. Wat het veel lastiger om de bezetting aan een duidelijke datum te koppelen. We gaan er daarom vanuit dat het eiland in de maand mei is bezet of een bijzondere betekenis kreeg voor de Portugese kolonisatoren.

Vandaag de dag vindt de belangrijkste, katholieke viering op Maio plaats in de maand mei, op 3 mei om precies te zijn: de festa de Santa Cruz . Van 3 tot 5 mei vinden verschillende culturele, religieuze en sportieve evenementen plaats die eindigen met een tabanca -parade en een parade van het heilige Kruis, de c ruzeiro .

#1 De Bezetting: Luís de Cadamosto (ca. 1432-1488)

Sun, 30 Dec 2018 12:54:43 GMT

Zoals je in het verhaal van Boa Vista las, claimde Luís de Cadamosto eerder langs Cabo Verde te zijn gevaren dan António de Noli . Maar wie was Luís de Cadamosto eigenlijk?

Alvise da Ca' da Mosto (ca. 1432-1488), of Luís de Cadamosto zoals hij bekend staat in de Portugese boeken, was een van oorsprong Italiaanse zeevaarder en later slavenhandelaar. Cadamosto werd bekend doordat hij twee grote reizen maakten langs de Afrikaanse kust en daar verslagen over schreef. Deze beschrijvingen worden in Europa gezien als de meeste gedetailleerde beschrijvingen van West-Afrika uit zijn tijd.

Omkopingsschandaal

Alvise da Cadamosto werd geboren in het huis van da Mosto - Ca' da Mosto - in Venetië . Het Ca' da Mosto was destijds een paleis aan de Canal Grande, het grootste kanaal in Venetië. Cadamosto kwam uit een prestigieus gezin. Zijn moeder behoorde tot een bekende familie uit de Venetië en zijn vader was een welbekende koopman. En zo ging Cadamosto al vroeg zelf, zeilend over de Middellandse Zee, aan de slag in de koopvaardij. Toen zijn vader betrokken raakte bij een omkopingsschandaal werd de familie verbannen uit Venetië. Alvise da Cadamosto besloot toen zijn familienaam te herstellen door zelf op avontuur te gaan.

Op reis naar Afrika

Zo maakte Cadamosto twee reizen onder de Portugese vlag naar Afrika. Tijdens zijn eerste reis, in 1455, leidde hij een expeditie die de kusten van Senegal verkende. Daarna, in 1456, ging Cadamosto opnieuw op reis waar hij in Gambia en Casamance, een gebied in Senegal tussen het noorden van Gambia en het zuiden van Guinee-Bissau, belandde. Tijdens deze tweede reis maakte Cadamosto een ook aantal stops, waaronder een stop op Cabo Verde. In zijn aantekeningen heeft Cadamosto gedetailleerde observaties van de geografische ligging en aanwezige hulpbronnen van verschillende eilanden opgeschreven, waaronder van Santiago, Fogo, Maio en Boa Vista. Daarnaast wordt er beweerd dat Cadamosto kleine gemeenschappen trof op de eilanden die zouden afstammen van de Guanche-bevolking, een van oorsprong Berberse groep die te vinden was op de Canarische eilanden en andere omliggende eilanden.

De informatie die Cadamosto verzamelde tijdens zijn reizen waren van onschatbare waarde voor de exploratie van West-Afrika. Het legde de basis voor verdere Portugese (slaven)handelsactiviteiten in de regio. De beschrijvingen van Cadamosto hebben op Cabo Verde voor een zekere tweedeling gezorgd. Boa Vista claimt te zijn ontdekt door Cadamosto terwijl de andere eilanden Antonio de Noli en Diogo Afonso/Gomes aanhouden.

#1 De Bezetting: Boa Vista

Fri, 28 Dec 2018 20:01:08 GMT

Het eiland Boa Vista is een van de eilanden waar het Portugese ontdekkingsjaartal op de proef wordt gesteld. En dat gebeurde niet jaren of eeuwen later. Maar gewoon op het moment zelf.

Nadat António de Noli in 1460 claimde de eilandengroep te hebben ontdekt, stapten verschillende zeevaarders naar voren omdat zij al eens eerder op Boa Vista zouden zijn geweest. Dit waren onder andere de zeevaarders Vicente Dias, Luís de Cadamosto en Diogo Afonso. En zij noemden alledrie verschillende jaartallen op; 1445, 1456 en 1460. De verhalen van de zeevaarders werden naast elkaar gelegd en uiteindelijk kozen ze bij Boa Vista voor het verhaal van Luís de Cadamosto.

De eerste bezetting

De bezetting van Boa Vista is nauw verbonden met het gebruik van het eiland. Nadat Boa Vista op de Portugese kaart werd gezet, werd het eiland gebruikt voor het houden van runderen en ander soort vee. Dit vee moest verzorgd worden en werd zo nu en dan geslacht. Vandaar dat er naast vee ook tot slaafgemaakten op het eiland kwamen om zicht te houden op de bezittingen van de eigenaar. Op 31 mei 1490 werd Boa Vista overgedragen aan Rodrigo Afonso, die eerder ook de donotario voor het noordelijk deel van Santiago was geworden. Volgens de brief werd het eiland geschonken, inclusief al het wilde vee dat aanwezig was. Het doel was om deze 'producten' verder uit te breiden. Opvallend is dat de tot slaafgemaakte Afrikanen die zich al op het eiland bevonden niet in de brief genoemd werden. Zo lijkt het alsof het eiland zonder inwoners werd overgedragen.

Bevolken van het eiland

Afonso kreeg Boa Vista onder de voorwaarden dat hij het eiland verder zou ontwikkelen. Eerder had hij deze verantwoordelijkheid gekregen voor het noordelijk deel van Santiago. In de schenkingsbrief waarin hij het noordelijk deel van Santiago overnam van zijn oom, Diogo Afons o , stond dat Diogo tot slaafgemaakte Afrikanen mocht importeren vanuit de westkust van Afrika ter ontwikkeling van het eiland. Deze voorwaarde paste Rodrigo ook toe voor het eiland Boa Vista. Zo werden lange tijd tot slaafgemaakte Afrikanen vanuit de golf van Guinee naar Boa Vista vervoerd. Op Boa Vista werden zij naar eigen zeggen ''heropgevoed''. Een deel ging daarna door naar Santiago, terwijl anderen achter bleven op het eiland.

São Christovão

De Afrikanen die achterbleven vestigden zich in het zuiden op een plek dat de Portugezen São Christovão noemde. Zij bouwden daar eenvoudige hutjes waar zij verbleven. Vervolgens bleef het in de ontwikkeling van Boa Vista erg stil. In 1505 werd het eiland overgenomen door Pedro Correia, een edelman van het Portugees Koninklijk Huis. Maar ook hij zette dezelfde handelingen voort op het eiland; runderen werden gefokt, geslacht en alle overblijfselen verkocht voor economisch gewin.

Povoaçao Velha

Rond 1620 vestigden een groep Engelsen zich op het eiland. Zij stichtten in het westen van Boa Vista het dorp Estância. Estância wordt gezien als de eerste dorp van Boa Vista. Het dorp kreeg een haven, Curralinho, om de stad bereikbaar te maken voor de buitenwereld. De stad was blijkbaar zo vooruitstrevend dat passerende piraten Estância geregeld aanvielen en plunderden. Estância zou later Povoação Velha gaan heten.

Sal Rei

Vervolgens bleef het weer voor een lange tijd stil in de ontwikkeling van Boa Vista. Tot de achttiende eeuw. Burgemeester Manuel António Martins werd aangesteld en hij gaf de opdracht om wat verder het eiland in te trekken. De verkenners kwamen uit bij een rustige baai in het noordwesten. Daar ontdekten zij zout op het eiland. Dit zout was van hoge kwaliteit waardoor het de naam Koningszout, ofwel Sal-Rei, kreeg. Het eiland werd daarna volledig ingezet om dit zout in te winnen. De zoutwinning werd zo succesvol dat de oprichter van de zoutindustrie op Boa Vista, Aniceto António Ferreira, een stenen haven liet bouwen om de export van het zout verder te vergemakkelijken. Telde de nederzetting nabij de zoutwinning begin 1800 slechts zes volwaardige huizen en wat hutten, waren er volgens Chelmicki (1841) veertig jaar later een groot aantal volwaardige huizen en kwamen er geregeld buitenlandse schepen naar Boa Vista voor de zouthandel. Het succes van de zoutwinning zorgde ervoor dat het dorp werd omgedoopt tot het centrum van Boa Vista onder de naam Sal Rei.

Sal Rei is tot de dag van vandaag het centrum van Boa Vista. Het eiland is een van de dunst bevolkte eilanden van Cabo Verde. De passaatwinden creëren grote zandbanken en woestijnen waardoor grote groei uitblijft. Sinds de onafhankelijkheid heeft de regering een nieuwe koers gezet op ontwikkeling.; met behulp van toerisme. Ook dat brengt zijn voor- en nadelen met zich mee. Maar dat is een verhaal voor een andere serie.

#1 De Bezetting: Brava

Sat, 22 Dec 2018 19:34:54 GMT

Er zijn weinig documenten te vinden over de bezetting van Brava. De gedecentraliseerde ligging van het eiland heeft ervoor gezorgd dat de van oorsprong tot São João benoemde eiland niet veel genoemd wordt in de boeken. De best bewaarde documenten over Brava zijn biografieën over twee van de grootste schrijvers en poëten uit Cabo Verde: Luís Loff de Vasconcelos en Eugénio de Paula Tavares. Deze verhalen komen uit de negentiende eeuw.

Ilha de São João

Brava werd hoogstwaarschijnlijk in 1462 door Diogo Afonso in kaart gebracht. Het eiland zou allereerst ilha de São João hebben ge heten, omdat het eiland op 24 juni in het vizier kwam. De ongerepte, groene natuur en de woeste zee maakte het een ware uitdaging om het eiland te bezoeken. Zo veranderde de naam in Brava, wat in het Portugees staat voor wild, woest, opstandig of rebels.

Sintra de Cabo Verde

Aan het eind van de vijftiende eeuw zouden de eerste mensen zich op het eiland gevestigd hebben. Dat blijkt uit een schenkingsbrief van Dom João II aan zijn schildknaap Lopo Afonso. Afonso ontving een betaling voor de diensten die hij had geleverd. Hij ontdekte de aanwezigheid van verschillende soorten metalen op het eiland. Zo ontstonden er kleine goud-, zilver-, koper- en zwavelmijnen. De mijnen brachten helaas niet veel op. Daarom werden de toenmalige machines al gauw omgebouwd en in gebruik genomen voor de katoenplantages die hun opkomst maakten. De plantages brachten tot slaaf gemaakte mannen en vrouwen naar het eiland.

In de zestiende eeuw zou het eiland verder bevolkt zijn met witte kolonisten in opdracht van João da Fonseca. De toenmalige 'kapitein' bracht kolonisten uit het Portugese Rijk (Madeira, Algarve en de noordelijken provincie Minho) en enkele andere Europeanen naar het eiland. Brava ontdekte in die tijd haar landbouwkundige 'roeping'. Naast katoenplantages ontstond er ook veel plek voor intensieve veeteelt. Zo'n tweeduizend stuks vee, inclusief hun huid en talg (huidsmeer), werden jaarlijks geëxporteerd vanaf het eiland. Daardoor kreeg Brava de bijnaam Sintra de Cabo Verde , omdat het toentertijd het meest ontwikkeld gebied van Cabo Verde was. Er was geen stuk land dat niet gebruikt werd voor een gewas of het houden van vee. Het benoemen van het Brava tot het nieuwe centrum van Cabo Verde maakte het eiland tegelijkertijd ook kwetsbaar. Van de zeventiende eeuw tot de eerste helft van de negentiende eeuw werd Brava geteisterd door piratenaanvallen. Daardoor vestigden de meeste mensen zich vooral in de valleien van het eiland. Hier kon de bevolking in rust verder groeien en genieten van de welvaart.

Zuiver van ras

Ondanks de bevolkingsgroei, ontstond er nooit een grote, gemengde populatie op het eiland. Da Fonseca, de kapitein die opdracht gaf om meer witte kolonisten naar Brava te brengen, stond erop dat 'de zuiverheid van het ras moest worden behouden'. Hierdoor leefden de gemeenschappen meer gescheiden van elkaar dan op de andere eilanden. Zelfs nadat in 1680 een vulkanische uitbarsting plaatsvond op Fogo en een groot deel bevrijde Afrikanen verhuisden naar het naburige Brava, bleef de vermenging lager dan op de andere eilanden. En zo is Brava tot de dag van vandaag één van de witste eilanden van Cabo Verde met de meest duidelijke, traceerbare stambomen naar Europese kolonisten en het minst 'geafrikaniseerd' in de vorm van rituelen en tradities.

De welvaart van Brava groeide door tot het einde van de negentiende eeuw. In 1898 bereikte het eiland een hoogtepunt in aantal inwoners, met zo'n 10.000 Bravenses. In het eerste decennium van de twintigste eeuw raakte het eiland in een neerwaartse spiraal. De bodem van het eiland leek uitgeput. De activiteiten namen af en zo ook het aantal inwoners. Daarnaast kwam de walvissenvaart op waardoor Brava in een migratiegolf terecht kwam dat uiteindelijke vele Bravenses naar de Verenigde Staten deed emigreren. Meer daarover lees je hier .

#1 De Bezetting: Diogo Afonso (15e eeuw)

Sat, 15 Dec 2018 10:40:32 GMT

Diogo Afonso (15e eeuw) was een Portugese zeevaarder die verschillende reizen maakte naar het (noord)westen en de westkust van Afrika. De reizen werden uitgevoerd in opdracht van Prins Henrique, de toenmalige prins van het Portugees Rijk. Diogo Afonso was de schildknaap van Infante D. Fernando en verantwoordelijk voor de cijfers/economie van Madeira.

Volgens de carta régia van 29 oktober 1462 ,,ontdekte Diogo Afonso tussen 1461 en 1462 de vijf meest westelijke eilanden van Cabo Verde, São Nicolau, Santa Luzia, São Vicente, Santo Antão en Brava, en de ilhéus Branco en Raso''. Later vestigde Afonso zich in Ribeira Grande, Santiago. Samen met António de Noli was hij een van de eerste kolonisten op het eiland. Hij werd de tweede gouveneur/kapitein van Santiago en bestuurde het noordelijk deel van het eiland. In 1473 werd hij opgevolgd door Rodrigo Afonso.

Standbeeld

In Mindelo vind je vandaag de dag een standbeeld van Diogo Afonso langs het water in het historisch stadscentrum (zie foto hieronder). Het beeld ligt ten westen van de Avenida Marginal en verder naar het oosten is er een straat naar hem vernoemd.

#1 De Bezetting: Santo Antão

Sat, 01 Dec 2018 16:43:49 GMT

Kort na São Nicolau, kwam Santo Antão in het vizier van de bezetters. Ten minste.. als we de volksverhalen moeten geloven. Er zijn geen harde bewijzen, maar volgens de verhalen werd het eiland op 17 januari 1462 gevonden: op de dag van de heilige Santo Antão do Deserto. Het was vroeger gebruikelijk onder christelijke vaarders om 'ontdekkingen' te benoemen naar de heilige op de religieuze kalender. We gaan er dus vanuit dat de datum klopt. Het jaartal laten we verder ter discussie.

1589

De eerste documenten die aantonen dat er mensen verbleven op het eiland dateren uit 1589. Er werd toen een predikshuis opgericht. Tot die tijd was het eiland waarschijnlijk nog niet voldoende bevolkt om mee te nemen in documenten naar het Rijk. Het kan ook zijn dat de Europese trek naar het eiland tot die tijd niet groot genoeg was. Het eiland werd in de eerste periode bevolkt door tot slaaf gemaakte Afrikanen (die direct van de Afrikaanse kust kwamen), mulatten van de reeds bevolkte eilanden (voornamelijk Santiago en Fogo) en Europeanen.

Net als de andere eilanden werd Santo Antão geregeerd door middel van het kapiteinschap -model. In 1759 werd het eiland opnieuw overgedragen aan het Rijk, nadat verschillende wisselingen hadden plaatsgevonden. Wist je dat het eiland een tijd was verkocht aan de Engelsen door een van de begunstigden? Dom João de Mascarenhas, de zoon van de vierde graaf van Santa Cruz, vond dat wel een goed idee. Er wordt daarentegen gezegd dat de Engelsen al verdreven waren nog voordat zij voet op het eiland konden zetten. En zo kon het eiland in bezit blijven van de Portugese kroon.

Volksopstanden

In het laatste kwart van de negentiende eeuw verslechterde het klimaat, net als op de andere eilanden van de archipel, wat leidde tot sociale instabiliteit. In tegenstelling tot de eilanden São Nicolau en Fogo waar de bewoners migreerden naar andere eilanden, ontstonden op Santo Antão volksopstanden tegen het Rijk. De vertegenwoordiger van het Rijk op het eiland, Francisco Lima de Melo, kreeg het volk niet onder controle. De opstand liep uit op een gevecht tussen het Rijk en het volk onder leiding van José Barranco. Er vielen velen gewonden en één dode, maar het volk won en de vertegenwoordigers van het Rijk werden gevangen genomen.

Behalve de erbarmelijke omstandigheden waarin het volk leefde, was de bevolking van Santo Antão ook ontevreden over de manier waarop zij werden uitgesloten binnen de archipel. Het eiland was toen al het eiland dat bekend stond om de landbouw, maar werd uitgesloten van de 'hogere' functies en verantwoordelijkheden van het Rijk. Door het winnen van de opstand dwong het volk de koning daar verandering in te brengen. De vertegenwoordiger van de koning kreeg kort na de opstand het bevel om een 'bekwame' inwoner te benoemen tot opzichter van Santo Antão. De rust keerde terug op het eiland, maar dit zou het begin van zijn van een groot aantal opvolgende opstanden over de ontevredenheid op het Santo Antão.

#1 De Bezetting: Nossa Senhora do Rosário

Sun, 18 Nov 2018 21:00:54 GMT

De Igreja Nossa Senhora do Rosário (Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans) in São Nicolau, gevestigd in het dorp Ribeira Brava, is een van de oudste, functionerende kerk van Cabo Verde. De kerk – moederkerk van hoog aanzien voor het Kaapverdisch religieus bestaan – werd aan het eind van de 18e eeuw gebouwd. Later is zij herbouwd en op 8 mei 1898 ingehuldigd als kathedraal, zoals wij haar nu kennen. Maar waarom is zij zo belangrijk geweest hoor ik je denken.. Nou dat zat dus zo:

Op zoek naar betere leefomstandigheden

In 1533 werd het bisdom van Cabo Verde en Guinee opgericht in Ribeira Grande, Santiago. Door de slechte gezondheidstoestand in het gebied (lees: Europeanen mixten met Afrikanen. Beiden brachten verschillende ziektes mee waar de ander niet tegen kon. Daarnaast was de warmte en vochtigheid in het gebied niet gunstig) waren bisschoppen die aan het werk gingen in de regio niet bepaald enthousiast. Zij zochten daarom een andere plek in de archipel met betere leefomstandigheden. Zo kwam bisschop Cristóvão de Boaventura in 1758 aan in Ribeira Brava. Hij was zo positief over het eiland dat hij er alles aan deed om het bisdom van Ribeira Grande over te brengen naar het eiland São Nicolau. Op 5 november 1788 schreef hij in een brief aan de koningin van het Koninkrijk over de noodzaak om het bisschop naar Ribeira Brava te verhuizen. Hij vertelde over de aangrenzende eilanden Santo Antão, São Vicente en Santa Luzia en het reeds bestaande kerkgebouw in São Nicolau. São Nicolau kende tot dan het grootste aantal inwoners van de vier bovengenoemde eilanden en de bisschop zou het geloof hier graag versterken. Jammer genoeg, werd het verzoek afgewezen. Wel werd de kerk uitgebreid en mocht Cristóvão het grootste deel van het jaar verblijven op São Nicolau.

Kathedraal van het bisdom van Cabo Verde en Guinee

In 1867 werd de verhuizing, onder leiding van bisschop dom José Luís Alves Feijó, toch een feit. Moederkerk Nossa Senhora do Rosário werd uitgebreid om haar nieuwe taak te kunnen vervullen: het Kathedraal van het bisdom van Cabo Verde en Guinee. Het kapel werd versierd met mozaïeken en het altaar werd speciaal gemaakt in Braga, Portugal. Een document uit 1894 vertelt hoe de inwoners van São Nicolau keihard werkten om het bisdom te vernieuwen:

‘’…tendo o povo da vila da Ribeira Brava da ilha de S. Nicolau concorrido pelo seu trabalho manual e gratuito para a construção do edifício da Sé desta diocese, seguindo por aquela forma o exemplo do digno prelado e do Vice-reitor do Seminário-Liceu, os quais por seu turno ofertaram materiais importantes para o mesmo fim, cooperando com as obras públicas da província para se levar a efeito a construção daquele templo, como é conveniente para o decoro e respeito pelos actos e crenças religiosas”

Het kenniscentrum van Cabo Verde

De vernieuwingen waren niet alleen vanuit religieus- of overheidsbelang, maar ook de bevolking genoot ervan. Bisschoppen waren in die tijd de hooggeleerden van de gemeenschap. Het kenniscentrum van Cabo Verde kwam zo in São Nicolau terecht. En dit bracht ontwikkeling mee. Vandaar dat onder hetzelfde bewind het seminário-liceu (de eerste, prestigieuze middelbare school van Cabo Verde) gebouwd werd in Ribeira Brava. De inhuldiging van de Sé Catedral Nossa Senhora do Rosário vond plaats op 8 mei 1898. 46 jaar later, in 1944, werd het bisdom onder leiding van bisschop Faustino Moreira Santos teruggebracht naar de hoofdstad van Cabo Verde. Dit kwam voort uit het idee om alle machten (economie, politiek en religie) samen te brengen op één eiland.

Igreja Nossa Senhora do Rosário beoefend tot de dag van vandaag haar religieuze handelingen. Voor de bewoners van São Nicolau is de kerk een mooie herinnering aan een periode van constante aanwezigheid van priesters en religieuze bijeenkomsten op het eiland. Tot de dag van vandaag is dat terug te zien aan de diepe religiositeit van de gemeenschap en de vele, plaatselijke, religieuze feestdagen.

#1 De Bezetting: São Nicolau

Sat, 17 Nov 2018 19:37:02 GMT

São Nicolau kwam, in vergelijking met de andere Barlavento eilanden, al vroeg na de bezetting van Cabo Verde in het vizier. Beweerd wordt dat het eiland in het jaar 1461 op 6 december, de dag van Sint Nicolaas, in het vaarwater verscheen van de Portugese schildknaap Diogo Afonso. Vandaar de naam; São Nicolau. Er werd daarentegen voor het eerst naar het eiland verwezen in een schenkingsbrief van 19 september 1462. De bezetting van São Nicolau doorliep verschillende fasen. Het bergachtig landschap, de moeilijke doorgang tot het eiland en de verschillende keuzes van bestuurders zorgde voor een lange aanloop tot daadwerlijke bezetting van het eiland.

Het uitblijven van ontwikkeling

In de periode van 1498-1614 was het eiland in handen van de graven van Portalegre. São Nicolau diende in deze tijd voornamelijk voor het fokken van vee. En aangezien er geen mensen op het eiland verbleven konden de dieren vrij grazen in de uitgestrekte vruchtbare velden. Deze manier van het houden van vee bracht vele voordelen met zich mee. Het vee was, bijvoorbeeld gezonder en de boeren hadden maar weinig investeringen nodig om de dieren te houden. De vele voordelen zorgden ervoor dat echte nederzettingen in São Nicolau lang op zich lieten wachten. Alleen herders en slachters waren in bepaalde perioden aanwezig. Ook in de daaropvolgende periode, waarin São Nicolau onder de graaf van Marqueses de Gouveia viel, bleef veehouderij de norm.

In 1696 kwamen dan toch voorwaarden waarmee permanente vestiging op het eiland mogelijk werd gemaakt. Het was de graven niet gelukt om het eiland met eigen middelen te ontwikkelen. São Nicolau kwam onder het directe bestuur van het Rijk te staan die toen aan de slag ging. Aan het einde van de zeventiende eeuw hadden al wel een kleine groep mensen zich gevestigd op São Nicolau, in Porto da Lapa . Het vissersplaatsje was alleen niet zo veilig. De vele aanvallen van piraten en de zoektocht naar vruchtbaar grond en zoetwater zorgden ervoor dat inwoners van Lapa naar het binnenland trokken. In en rondom het vallei bleek de grond erg vruchtbaar te zijn. Daarnaast stroomde het zoetwater in overvloed uit de bergen. De bewoners zagen het vallei als nieuwe woonplaats die de naam Ribeira Brava kreeg.

De eerste bewoners...

Nadat een veilige plek gerealiseerd was, trokken de eerste kolonisten naar het eiland. De groep bestond uit mensen van adel, Portugese militairen, Spanjaarden, priesters, boeren en ambachtslieden. Vanzelfsprekend brachten zij tot slaafgemaakte Afrikanen uit de regio van Guinee met zich mee. Ook mestiezen van de eilanden Santiago en Fogo vertrokken naar het nieuw, te ontwikkelen São Nicolau. Nadat de eerste bewoners zich vestigden, nam de belangstelling in het eiland toe. São Nicolau bevond zich immers in het centrum van de archipel en had, anders dan andere toentertijd bezette eilanden, een verkoelend en gezonder klimaat. Het eiland werd een gewilde bestemming en kon in ruim 30 jaar van een eiland met één kleine nederzetting uitgroeien tot een eiland met een dorp van zo'n 2700 bewoners. In 1731 werd Ribeira Brava officieel benoemd tot dorp. Enkele opvallende families die zich op het eiland vestigden, waren de Engelse families Albert Thomas en Estêvão Spencer.

Van Preguiça tot Queimadas

Nadat het vallei volledig was bezet, stichtten meerdere families nieuwe dorpen. Een van de eerste dorpen waren Preguiça en Queimadas. In het vallei van Queimadas werd landbouw en veehouderij net zo belangrijk voor levensonderhoud. Op de opgerichte plantages werden koffie, suikerriet, urzela (een soort mos), purgueira (een soort noot) en katoen verbouwd. Preguiça, een echt vissersdorp, was meer afhankelijk van de zee. Beetje bij beetje werd het gehele westelijk deel van het eiland bewoond met kleine tot middelgrote dorpen. Het oosten van het eiland bleek al gauw minder geschikt voor landbouwactiviteiten. De families die zich hier vestigden leefden geïsoleerder en in grotere afstand van elkaar.

De welvaart van het eiland trok vele piratenaanvallen aan. In 1818 werd daarom een fort gebouwd in het plaatsje Preguiça om het eiland te beschermen. Overblijfselen van het fort zijn nog altijd te bewonderen. Helaas drong, door aanhoudende droogtes, de welvaart terug. Veel inwoners maakten toen de oversteek naar Sal of São Vicente.

#1 De Bezetting: Fogo

Sat, 03 Nov 2018 20:20:35 GMT

Het eiland Fogo, toentertijd São Filipe, was het tweede eiland dat bewoond werd. Vanwege de actieve vulkaan bezit het eiland tot de dag van vandaag veel vruchtbaar grond. Dat, in combinatie met de nabijheid van het eerste bezette eiland, Santiago, maakte Fogo aantrekkelijk voor de 'nieuwe' bewoners.

São Filipe
De naam São Filipe is al vroeg terug te vinden in de Kaapverdische geschiedenis. Op 13 december 1460 werd het eiland genoemd in een Carta Régia dat verslag deed over de archipel. Het moment dat bewoners zich vestigden op São Filipe is daarentegen moeilijker te benoemen. Er zijn verschillende documenten die door verschillende historici worden onderbouwd waardoor daar geen duidelijk antwoord op te vinden is. Hoogstwaarschijnlijk is São Filipe nog in dezelfde eeuw als het eiland Santiago verkend. In 1493 kreeg São Filipe de autonome rechten van een kapiteinschap onder leiding van Fernão Gomes. Het eiland won in de zestiende eeuw aan populariteit. Europeanen (voornamelijk Portugezen , Spanjaarden en Italianen) en Afrikanen van de kust van Guinee trokken in groten getale naar het eiland. São Filipe werd een van de belangrijkste steden van Cabo Verde tot midden 16e eeuw.

Katoenplantages

Maar waarom werd São Filipe zo populair? In 1528 werd de kapiteinschap overgedragen van Fernão Gomes naar de graaf van Penela, Dom Afonso de Vasconcelos e Menezes. De graaf van Penela kreeg de opdracht om de lege lappen grond op São Filipe vol te zaaien met katoen. De vruchtbare grond van São Filipe zorgde voor een hogere katoenproductie dan het eiland Santiago. Deze productie werd behalve voor de export ook ingezet voor de productie van panos-de-terra. Dit zijn handgeweven doeken, vergelijkbaar met doeken van het vasteland van Afrika, maar met kenmerkende patronen van de archipel. Het waren de tot slaafgemaakte Afrikanen die de techniek om panos-de-terra te weven volledig eigen maakten. De panos-de-terra dienden voor eigen gebruik, maar werden ook geëxporteerd naar het vasteland om verkocht te worden en in gebruik genomen door de geestelijken op de eilanden. De tot slaafgemaakte mensen werden zo de drijvende kracht achter de landbouweconomie van São Filipe.

Extreme droogte & vulkaanuitbarstingen

Maar toen sloeg alles om. Van 1609 tot 1611 braken drie helse jaren van droogte uit. Planten droogden uit en het vee stierf. Honger, meerdere plagen en ziekten waren het gevolg. De drie jaren leidde tot veel sterfgevallen op het eiland. De overlevenden wisten zich hier doorheen te slaan en bouwden de stad en het eiland weer op. Het was de vulkaanuitbarsting in 1680 die de bewoners uiteindelijk deed vluchten. De vulkaanuitbarsting met aardbeving was zo heftig dat een groot deel van de bevolking besloot te verhuizen. Zij vertrokken naar het eiland Brava, het eiland van de bevrijde tot slaafgemaakte Afrikanen.

#1 De Bezetting: António de Noli (ca. 1415-1497)

Sat, 20 Oct 2018 19:21:07 GMT

António de Noli was een Italiaanse edelman uit Genua, Italië. Door politieke onenigheid vluchtte hij in 1450 samen met zijn broer Bartolomhew naar Portugal. Daar vroegen zij politiek asiel aan, zoals wij dat nu zouden noemen. De Noli was een specialist in cartografie. Daarom ging hij na het ontvangen van het asiel marineverplichtingen aan. De gebroeders de Noli vertrokken in naam van prins Henrique naar de westkust van Afrika om deze in kaart te brengen.

Tijdens een van de reizen ontdekte de gebroeders de Noli het toen nog onbekende eiland Santiago. Hier vestigden zij een nederzetting in Ribeira Grande. In Ribeira Grande (tegenwoordig Cidade Velha) ontstond een mix van Europeaanse en Afrikaanse handelaren en een groep tot slaafgemaakte mensen die werden gedwongen tot arbeid en zelfs verhandeld. De broers richtten ook verschillende suiker- en katoenplantages op. Beweerd wordt dat zij hun rijkdom hier grotendeels aan te danken hebben.

António de Noli werd, met zijn ontdekking van het eiland, door koning Afonso V betiteld als eerste gouverneur van de nieuwe gewonnen kolonie van Portugal: Cabo Verde.

#1 De Bezetting: Santiago

Sat, 20 Oct 2018 15:14:29 GMT

Er gaan verschillende verhalen rond over de ontdekking van Cabo Verde. Enerzijds wordt er gezegd dat voor de komst van de Portugezen, verschillende volkeren en reizigers op Cabo Verde zijn geweest. Anderzijds beweren de Portugezen dat zij het eiland Santiago onbewoond aantroffen en dit dus door hen ontdekt zou zijn. Wat we weten is dat na de kolonisatie door de Portugezen een groep mensen zich permanent vestigden op het eiland Santiago. Vanaf dat moment zijn geschreven documenten opgeslagen om de bevolking en hun zaken op de eilanden bij te houden. Daarom starten wij de bezetting van Santiago en dus het verhaal van Cabo Verde vanaf dit punt.

1460

Vanaf het jaar 1460 zijn er verschillende documenten te vinden over de komst van Portugese- en Italiaanse ontdekkingsreizigers op Cabo Verde. António de Noli, Diogo Afonso, Diogo Gomes/Dias en Luis de Cadamosto claimen ieder verschillende eilanden te hebben ontdekt. Zij troffen, zoals eerder gezegd, de eilanden verlaten aan.

In 1462 vestigden de eerste Portugezen zich in Ribeira Grande (tegenwoordig Cidade Velha) op het eiland Santiago. Van hieruit begon de kolonisatie van de archipel. De eerste kolonisten besloten zich te vestigen in het diepe en groene vallei ingebed tussen de bergen. In het vallei was zoetwater en vruchtbare grond te vinden. Ook lag de plaats dichtbij zee, zodat een haven makkelijk kon worden gebouwd. Dit maakte handel met de buitenwereld mogelijk. Daarnaast bood het vallei de vestigers voldoende bescherming voor aanvallen van buitenaf. Ribeira Grande groeide in aantallen en in 1533 kreeg het dorp officieel stadsrechten.

De perfecte tussenstop

Door de geografische ligging was Cabo Verde een strategische, voordelige en belangrijke plek voor de Portugezen. Vanaf de eilanden kon gemakkelijk handel gedreven worden met het vasteland van Afrika. Ook voor missionarissen van het christelijke geloof was Cabo Verde een gunstige standplaats. Zo werd de stad Ribeira Grande het eerste christelijke bisdom in Afrika. Voor schepen die een lange trans-Atlantische reis naar de 'Nieuwe Wereld' of Indië te wachten stonden, was Santiago de perfecte tussenstop om te laden, lossen en de bemanning voor te bereiden voor de zware tocht.

Privilegekaarten

Toch kreeg de toenmalige koning van Portugal zijn bevolking niet warm voor het nieuw, ontdekte paradijs. Cabo Verde had – anders dan andere Afrikaanse nederzettingen in die tijd – geen specerijen of metalen, het land was droog en bovendien ver verwijderd van het Portugese vasteland. Vandaar dat koning Afonso V in 1466 een koninklijke akte liet opstellen, beter bekend als Carta Régia de 1466 of Carta de privilégios, waarmee hij eenieder die zich vestigde op de eilanden van Cabo Verde de volgende privileges gaf:

De vrijheid om handel te drijven met de gehele kust van Guinee, met uitzondering van de handelspost Arguin (een eiland voor de kust van Mauritanië);
het recht om alle producten op de markt te brengen, met uitzondering van wapens, gereedschappen, Portugese schepen en uitrusting;
de vrijheid om producten te verkopen waar en wanneer zij wilden;
het recht om geen belasting aan de kerk te betalen wanneer zij in Portugal handel zouden drijven.

De enige verplichting die de nieuwe bewoners van Cabo Verde kregen, was het betalen van de koninklijke belasting. De impact van de akte was enorm. Verschillende groepen grepen hun kans en verhuisden naar de kustgebieden van Santiago. V oor het eerst in de Portugese geschiedenis ontstond in een door Portugal gekoloniseerd gebied een groep mensen dat uit meer groepen bestond dan de gebruikelijke officieren, plantagehouders en tot slaaf gemaakte mensen op plantages. De akte veroorzaakte een toestroom van matrozen, bakkers, steenhouwers, schoenlappers, slagers, kappers, chirurgen (en meer) van het Portugese vasteland en de westkust van Afrika naar Santiago. En in deze arbeidersklasse mengde de vrije Afrikaanse bevolking zich openlijk met Europeanen.

Een welvarende, kosmopolitische stad

De gespecialiseerde arbeiders gaven het dagelijks leven in Ribeira Grande het karakter van een stedelijke gemeenschap, zoals gewend was in Europa. De bevolking was continu in beweging met de komst en het vertrek van schepen uit verschillende uithoeken van de wereld. Ribeira Grande bevond zich in het gouden tijdperk van haar geschiedenis: een welvarende, kosmopolitische stad midden in de zestiende eeuw.

Naarmate de jaren voorbij gingen, ontstonden conflicten vanwege de privileges die bewoners van Cabo Verde hadden verkregen. Ook bleek dat veel handelaren zich tijdelijk vestigden in Cabo Verde. Dankzij de privileges probeerden de Portugese arbeidersklasse zoveel mogelijk winst te maken om vervolgens terug te keren naar Portugal. Dit zorgde voor een nieuwe akte in 1472 waarmee bewoners van Cabo Verde alleen nog:

handel mochten drijven vanaf de regio van Guinee tot Sierra Leone;
producten mochten verkopen die geproduceerd waren op de eilanden van Cabo Verde;
gebruik mochten maken van eigen schepen;
in Santiago hun schepen mochten bewapenen;
voor eigen arbeid gebruik mochten maken van tot slaaf gemaakte mensen. Het drijven van handel in tot slaaf gemaakte mensen werd daarmee verboden voor de bewoners van Cabo Verde.

Met deze maatregelen wilde koning Afonso V de inwoners verplichten om op een andere manier gebruik te maken van de archipel en zich te verspreiden over de eilanden. En dat gebeurde bijna meteen. De gevestigde migranten verspreidden zich naar het binnenland van Santiago voor landbouw en veehouderij en bevolkte later de andere eilanden van de archipel.

Cabo Verde: het land van immigranten

Sat, 13 Oct 2018 19:59:32 GMT

Kaapverdianen weten als geen ander hoe het is om migrant te zijn. Migratie is niets nieuws voor onze kleine archipel. Door ons slavernijverleden verspreiden Kaapverdianen zich al zeker sinds de zeventiende eeuw over de wereld. Een voorbeeld daarvan is het artikel van Mark Ponte over de Afro-Amsterdamse gemeenschap in Amsterdam in de zeventiende eeuw . Daarin is te lezen dat de zeeman ‘Anthonio Manuel van het Kaapverdische Sint-Jago eiland' in de Amsterdamse Turfstraat woonde. In 1632 trouwde hij in Amsterdam met de Kaapverdische Hester Jans voordat hij vertrok naar Brazilië. De Kaapverdianen waren in dit tijd tot slaaf gemaakte mannen die werkten op schepen of tot slaaf gemaakte dienstmeisjes die meeverhuisden met de kolonisten.

Na de handel in tot slaaf gemaakte mensen hield de migratie van Kaapverdianen niet op. Verschillende redenen hebben ertoe geleid dat Cabo Verde een land van immigranten is geworden. We onderscheiden drie immigratiegolven in de geschiedenis van Cabo Verde.

De walvisjacht
De eerste grote immigratiegolf van Kaapverdianen startte aan het einde van de zeventiende eeuw. Amerikaanse visschepen waren toentertijd een grote speler in de walvisjacht. Het groot aantal schepen bracht een grote behoefte aan mankracht om op walvissen te kunnen jagen. Kaapverdische mannen van Brava werden daar in groten getale voor ingezet.

De thuisbasis van deze schepen lag in de Verenigde Staten. De Kaapverdische mannen die werkzaam waren op de schepen bleven na de dienst op zee vaak in de Verenigde Staten ‘hangen’. Met de tijd namen de mannen hun vrouw en kinderen mee. Anderen startten een relatie met Amerikaanse vrouwen. Dit nam zo sterk toe dat een Kaapverdische gemeenschap ontstond in Massachusetts. Na de Bravenses, volgden mannen van de eilanden Fogo en São Nicolau. De eerste golf van migratie van de Verenigde Staten bracht een Kaapverdische gemeenschap tot stand die vandaag de dag meer dan 250.000 Amerikanen met een Kaapverdische achtergrond telt.

De hongersnoden

De hongersnoden op de eilanden brachten een tweede immigratiegolf op gang. Tijdens de hongersnoden van de negentiende- en twintigste eeuw zagen veel Kaapverdianen een uitweg in migratie. Velen vertrokken naar andere koloniën van Portugal, zoals Angola – waar zo’n 40.000 Kaapverdianen zich vestigden -, São Tome en Brazilië – met ieder een gemeenschap van ongeveer 20.000 Kaapverdianen.

De onafhankelijkheidstrijd

In de tweede helft van de twintigste eeuw, kwam de derde immigratiegolf op gang. Cabo Verde streed toen, net als vele andere Afrikaanse landen in die tijd, voor een onafhankelijk land. Deze strijd ging niet zonder slag of stoot. De dienstplicht werd verplicht en Kaapverdische mannen werden gedwongen zich aan te sluiten bij de Portugese linie. Veel mannen weigerden zich aan te sluiten en doken onder. Ze vertrokken met verschillende schepen die langs Cabo Verde kwamen naar het buitenland en vroegen asiel aan. Op deze manier verspreidde de Kaapverdische bevolking zich verder over Europa.

Aanhangers van de onafhankelijkheidsbeweging waren evengoed onveilig. Strijders vertrokken naar het vasteland van het continent waar onafhankelijkheidsscholen en -radiozenders werden opgericht. Daarnaast werd een deel van de strijd uitgevochten op de gronden van Guinee-Bissau en werden tactische plannen op het continent uitgedacht. Tot slot vertrokken vertegenwoordigers van de onafhankelijkheidsbeweging naar Zuid-Amerika, Azië en een enkeling naar Rusland, waar Cabo Verde steun kreeg van communistische en socialistische landen.

Kaapverdische gemeenschappen: Portugal

Ondanks dat het niet bevestigd kan worden met harde feiten, woont de grootste Kaapverdische gemeenschap hoogstwaarschijnlijk in Portugal. Volgens de Portugezen wonen momenteel zo’n 140.000 migranten met een Kaapverdische achtergrond in Portugal. Niettemin is Portugal, gezien de koloniale geschiedenis, de oudste bestemmingsplek voor Kaapverdische immigranten.

Meerdere redenen verklaren hoe het aantal Kaapverdianen in Portugal lager kan zijn dan bijvoorbeeld de Verenigde Staten. De meest duidelijke reden is dat Kaapverdianen tot 1975 met een Portugees paspoort emigreerden. Zij werden en worden dus niet in de cijfers meegenomen als Kaapverdianen, maar simpelweg als Portugezen. En datzelfde geldt voor hun nakomelingen. Daarnaast worden alleen cijfers bijgehouden van eerste- en tweede generatie migranten. De kinderen van de tweede generatie worden, mits beide ouders in het gastland geboren zijn, niet meer gerekend tot migrantenkinderen. Dit geldt overigens niet alleen voor Portugal, maar alle cijfers van Kaapverdische immigranten in het algemeen. Tot slot is het Portugese bevolkingsregister niet volledig up-to-date. Het zijn er waarschijnlijk dus veel meer zijn, maar daar hebben wij geen grip op.

Nederland
Volgens het CBS woonden op 31 december 2019 in totaal 22.847 Kaapverdianen in Nederland*. Deze stroom Kaapverdianen kwam op gang vanaf de jaren ’50 van de vorige eeuw. Het waren een tiental Kaapverdische mannen, voornamelijk van het eiland São Vicente, die aan boord van verschillende schepen werkten en aanmeerden aan de kade van Katendrecht. Rotterdam was toen al een centrale aanmeerplaats voor schepen vanuit de hele wereld. In de jaren '60 groeide de behoefte aan gastarbeiders in Nederland verder. Rotterdam had verschillend ander soort werk voor gastarbeiders. Zo konden familie en vrienden worden overgehaald om een goed bestaan op te bouwen. Er werd gezorgd voor de nodige documenten, onderdak en arbeid. Zo ontstond langzamerhand een gemeenschap in Rotterdam dat zich verspreidde naar omliggende steden. Vandaag kennen we naast de grootste Rotterdamse community, gemeenschappen in Delfzijl (Groningen) en in Zaandam (Noord-Holland).

Meer gemeenschappen

Vandaag de dag leven meer Kaapverdianen buiten Cabo Verde dan op de eilanden. Net als in Nederland en Portugal bestaan, al dan niet kleinere, Kaapverdische gemeenschappen in Noorwegen, Zweden, Denemarken, België, Duitsland, Frankrijk, Zwitserland, Luxemburg, Italië, Spanje, Senegal, São Tomé e Principe, Angola, Congo, Brazilië, Argentinië, Cuba en meer. Meer, omdat van een groot aantal mensen van Kaapverdische afkomst niet duidelijk is waar zij zich bevinden. We spreken dan vooral van de Kaapverdianen die zelf of waarvan de ouders voor de onafhankelijkheid in 1975 emigreerden. Zij zijn vertrokken onder het Portugese regime en hebben zich onder de Portugese of via een asielaanvraag met een andere nationaliteit gevestigd.

Echte migranten

Kaapverdianen zijn echte immigranten. Het bevolken van de eilanden begon door middel van migratie, documenten uit de zeventiende eeuw laten zien hoe wij ons daarna verspreidden over de wereld en het feit dat vandaag meer Kaapverdianen buiten de archipel wonen dan op de eilanden toont dat immigratie nog altijd voortleeft.

De stroom van nieuwe Kaapverdische immigranten wordt daarentegen minder. Dit komt doordat het proces om te migreren ingewikkelder is geworden. Denk maar aan het verblijfsvergunning- en visumproces. Daarnaast hebben de afname van vraag in arbeid binnen de dienstensector en een toename in werkloosheid in de gastlanden de komst van migranten teruggedrongen. Tot slot is Cabo Verde niet meer het onderontwikkeld land dat het vroeger was. De leefomstandigheden zijn enorm verbeterd. De archipel wordt telkens aantrekkelijker voor investeerders in het buitenland. De nood om te migreren is dus niet meer zo hoog als in eerdere jaren.

Maar zolang het nodig is en niet anders kan, zal de Kaapverdiaan blijven migreren, omdat wij Cabo Verde zijn, het land van de immigranten.

*aantallen bijgewerkt bij herpublicatie blogpost.

De Kaapverdisch-Creoolse taal

Sat, 29 Sep 2018 17:40:19 GMT

Ondanks dat Cabo Verde een onafhankelijk land is, is de officiële landstaal Portugees. Cabo Verde was eeuwenlang onderdeel van het Portugese Rijk waardoor de Portugese taal lang leidend is geweest op de archipel. Tot de dag van vandaag zijn de eilanden onderdeel van de Comunidade dos Países de Língua Portuguese (CPLP), de gemeenschap van Portugeessprekende landen. Dat betekent niet dat de Portugese taal de enige taal is die door Kaapverdianen wordt gesproken. In het dagelijks leven wordt door het merendeel van de bevolking Kaapverdisch Creools gesproken, een van de oudst bestaande creoolse talen op de wereld.

Kaapverdisch Creools

Kaapverdisch Creools, ofwel Crioulo/Criol/Kriolu/Kriol, is voor de meeste bewoners van Cabo Verde de eerste taal. Professor A. Carreira (1982) beweert dat de Creoolse taal in de vijftiende eeuw is ontstaan als een pidgintaal, een makkelijke vorm van (oud)Portugees waarmee zeevaarders en de bewoners van Cabo Verde elkaar probeerden te begrijpen. De lançados brachten de taal vervolgens naar West-Afrika waardoor het Kaapverdisch Creools opsplitste in de oorspronkelijke taal gesproken op de eilanden en de variant in West-Afrika dat later de Guinee-Bissau variant zou worden.

Het Creools van Cabo Verde ontstond met de bezetting van Santiago. De verspreiding van de taal binnen Cabo Verde gebeurde vervolgens tegelijkertijd met het bezetten van de andere eilanden. Daarin onderscheiden we drie fases:

In de eerste fase werden Santiago (eind vijftiende eeuw) en Fogo (eind zestiende eeuw) bewoond;
In de tweede fase werden São Nicolau en Santo Antão (eind zeventiende eeuw) bewoond;
In de derde fase werden de overgebleven eilanden bewoond. De vestigers op de overgebleven eilanden waren voornamelijk immigranten afkomstig van de eilanden die in fases 1 en 2 waren bezet. Aan het begin van de achttiende eeuw werd Brava door mensen uit Fogo bezet en Boa Vista door mensen uit São Nicolau en Santiago. Maio werd in de tweede helft van de achttiende eeuw bezet door mensen uit Santiago en Boa Vista. En vanaf de negentiende eeuw werd São Vicente bezet door mensen uit Santo Antão en São Nicolau en Sal door mensen uit São Nicolau en Boa Vista.

Varianten Kaapverdisch Creools

De verspreiding van de taal veroorzaakte een explosie aan varianten Kaapverdisch Creools. Elk eiland spreekt de taal op een eigen manier. Het verschil zit soms in een klemtoon, maar kan ook groter zijn door het gebruik van andere woorden.

Onder de Kaapverdianen spreken we vaak van twee varianten, een voor de ilhas do Sotavento en een voor de ilhas do Barlavento. De variant van Sotavento is gelinkt aan de stad Praia en de variant van Barlavento aan Mindelo. De keuze voor deze tweedeling komt voort uit een sociaal standpunt. De twee steden zijn de grootste steden van Cabo Verde waardoor de Creoolse taal uit deze steden de meeste sprekers heeft.

Vanuit een taalkundig oogpunt zijn de belangrijkste varianten van het Kaapverdisch Creeols de varianten van de eilanden Fogo, Santiago, São Nicolau en Santo Antão. Dit zijn de enige eilanden die rechtstreeks tot slaafgemaakte Afrikanen van het Afrikaans continent hebben ontvangen, die de meest conservatieve taalkenmerken bezitten en die het meest van elkaar verschillen. Hieronder zijn een aantal voorbeelden van de bovengenoemde varianten naast elkaar gezet. Wil je meer lezen over de specifieke verschillen? Klik dan hier .

Standaardisering van de taal

Sinds de onafhankelijkheid van Cabo Verde in 1975 is de rol van het Kaapverdisch Creools belangrijker geworden. De taal werd in de onafhankelijkheidsstrijd een belangrijk stuk immaterieel erfgoed dat koste wat kost beschermd moest worden. Vele Kaapverdianen immigreerden in de periode van oorlog en leerden de kinderen alleen de Creoolse taal aan. De taal werd zo de enige manier waarmee gecommuniceerd kon worden met familie op de eilanden.

Toch is het Kaapverdisch Creools nog altijd geen officiële landstaal. Op school, op het werk en bij formele gelegenheden wordt van Kaapverdianen verwacht dat zij de Portugese taal spreken. Wel is de Kaapverdische regering sinds 2005 bezig met de standaardisering van de Creoolse taal. Het instituut Verenigd Alfabet voor Kaapverdisch Schrijven, ofwel ALUPEC , heeft bijvoorbeeld een eigen systeem ontwikkeld voor het Kaapverdisch Creools dat erkend is door de overheid.
De doorvoering van dit systeem verloopt daarentegen moeizaam. Dat komt door verschillende redenen. Het standaardiseren van één taal betekent dat de andere varianten die je hierboven hebt gezien, verloren zullen gaan. Veel sprekers zijn huiverig om een variant te spreken dat 'niet van hen is'. Daarnaast ontbreken regels om een vaste spelling van elk woord te bepalen en zijn de taalniveaus van de woorden en structuren (informeel, formeel, wetenschappelijk jargon) nog onduidelijk. Daarom kiest elke spreker bij het spreken (of schrijven) nog altijd zijn of haar eigen dialect.

De Kaapverdische bevolking

Sat, 15 Sep 2018 12:15:51 GMT

De bevolking van Cabo Verde staat bekend als een smeltkroes van Afrikanen en Europeanen. De belangrijke functie als tussenhaven voor de handel in de zestiende en zeventiende eeuw zorgden daarentegen voor een vermenging van meerdere volkeren. Zo kon de zogeheten bevolking van de toekomst ontstaan.

De eerste vestigers

De eerste groepen mensen die zich in Cabo Verde vestigden waren met name Portugese kolonisten, Portugese handelaren, Afrikaanse handelaren en slaafgemaakte Afrikanen. De Afrikaanse gemeenschap kwam uit verschillende stammen rond de golf van Guinee. Denk hierbij aan de Cassanga-, Manjaco-, Felupe-, Balanta-, Papé-, Nalun-, Bijagó- en Jalof-stammen. Met name Santiago en later São Vicente werden een belangrijke tussenhaven voor doorvarende schepen naar de Nieuwe Wereld en Indië. Hierdoor vestigden later ook andere groepen mensen zich op Cabo Verde, zoals de Fransen, Italianen, Spanjaarden, Indonesiërs en Indiërs.

Mama Afrika

Om verschillende redenen was de witte, Europese vrouw weinig aanwezig op de eilanden. Cabo Verde was in eerste instantie een handelspost, werk wat vooral mannen deden. Zeevaarders stopten in Cabo Verde om bij te komen van een verre reis of deze juist voor te bereiden. Migratie van gezinnen gebeurde in het begin weinig.

Europese vrouwen die wel aanwezig waren, waren vaak vrouwen van belangrijke officieren. Zij waren getrouwd en niet aanwezig in het straatbeeld. De Europese mannen die aanmeerden in Cabo Verde mengden zich daardoor al vroeg in de Kaapverdische geschiedenis met de Afrikaanse tot slaafgemaakte vrouwen. Deze gebeurtenis zorgden voor de eerste mulatten/creolen - personen geboren uit een witte vader en zwarte moeder (of omgekeerd).

De afkomst van de eerstgeborenen op de eilanden van Cabo Verde werd in de mannelijke lijn overwegend Europees en in de vrouwelijke lijn West-Afrikaans. Nadat meer verschillende handelaren en zeevaarders neerstreken op de eilanden, wisselde de mannelijke lijn zich af. De moeders van de mulatten bleven voornamelijk Afrikaans. De samenkomst van alle nieuwe bewoners op de kleine eilanden veroorzaakte een vermenging van meerdere volkeren. Ofwel het begin van de bevolking van de toekomst.

De vlag van Cabo Verde

Sat, 08 Sep 2018 10:24:04 GMT

Bovenstaande vlag, de vlag die wij vandaag de dag kennen, is de tweede officiële vlag van Cabo Verde. De vlag werd aangenomen op 22 september 1992 en is bedacht na de breuk met Guinee-Bissau.

Uitleg

De tien sterren op de vlag staan voor de tien belangrijkste eilanden van de archipel; Santiago, Maio, Fogo, Brava, Boa Vista, Sal, São Nicolau, Santa Luzia, São Vicente en Santo Antão.

De blauwe kleur vertegenwoordigt de lucht en de oceaan.

En de wit-rode band staat voor de weg naar een goede toekomst.

Eerste vlag

Voor 1992 kende Cabo Verde een andere vlag. Dit was de vlag die na de onafhankelijkheidsstrijd werd aangenomen. De 'vroege' vlag was afgeleid van de partijvlag van de Partido Africano da Independência de Guiné e Cabo Verde (PAIGC) , de verzetsbeweging die voor onafhankelijkheid heeft gestreden en later een politieke partij werd. Zoals je op de onderstaande foto kan zien heeft deze vlag andere kleuren. Deze kleuren zijn afgeleid van het panafrikanisme. De kleuren zijn afkomstig uit de vlag van Ethiopië. Ethiopië diende namelijk in het tijdperk van dekolonisatie als inspiratiebron voor Afrikaanse koloniën die onafhankelijk wilden worden, omdat Ethiopïe - op een korte periode onder Italiaanse bezetting na - nooit een kolonie is geweest. Vele Afrikaanse landen hebben de kleuren rood, geel en groen tot de dag van vandaag in hun vlag verwerkt.

Volkslied

Bij een vlag hoort natuurlijk een volkslied. Ook hierin heeft Cabo Verde verschillende volksliederen gehad. Zo kan het zijn dat je grootouders een ander volkslied hebben geleerd dan je ouders. Dit alles heeft te maken met het koloniale verleden.

Het volkslied wat nu gezongen wordt heet de Cântico da Liberdade , ofwel het lied van de vrijheid. De muziek werd in 1996 gecomponeerd door Adalberto Higino Tavares Silva en de tekst is geschreven door Amílcar Spencer Lopes. Hieronder lees je de tekst en de Nederlands vertaling.

Canta, irmão

Canta, meu irmão

Que a liberdade é hino

E o homem a certeza.

Com dignidade, enterra a semente

No pó da ilha nua;

No despenhadeiro da vida

A esperança é do tamanho do mar

Que nos abraça,

Sentinela de mares e ventos

Perseverante

Entre estrelas e o atlântico

Entoa o cântico da liberdade.

Canta, irmão

Canta, meu irmão

Que a liberdade é hino

E o homem a certeza.

Nederlandse vertaling:
Zing, broer

Zing, mijn broer

Want de vrijheid is een hymne

En de mens een zekerheid

Begraaf met waardigheid de zaden

in het stof van het naakte eiland;

Op de steile helling van het leven

Is de hoop zo groot als de zee,

dat ons omarmt,

Bewaker van de zeeën en winden

Volhardend

tussen de sterren en de Atlantische Oceaan

dreunt het lied van de vrijheid

Zing, broer

Zing, mijn broer

Want de vrijheid is een hymne

En de mens een zekerheid.

Wil je het volkslied horen? Klik dan op deze link .

Cabo Verde: de basis

Sat, 01 Sep 2018 12:32:16 GMT

De Basis

Cabo Verde, officieel República de Cabo Verde, is een eilandengroep voor de westkust van Afrika. De archipel bestaat uit negen bewoonbare eilanden en één erkend onbewoonbaar eiland. De bovenwindse eilanden, ilhas do Barlavento , bestaan uit Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia (onbewoond), São Nicolau, Sal en Boa Vista. De benedenwindse eilanden, ilhas de Sotavento , zijn Maio, Santiago, Fogo en Brava.

Vulkanische eilanden

De eilanden van Cabo Verde zijn ontstaan uit vulkanische uitbarstingen. Zoals je misschien weet, bestaat de aarde uit verschillende continentale platen die langzaam langs elkaar heen, naar elkaar toe of van elkaar af schuiven. Cabo Verde bevindt zich op de rand van de Afrikaanse plaat. De Afrikaanse, Noord- en Zuid-Amerikaanse platen schuiven al miljoenen jaren langzaam van elkaar af. Daar waar ruimte ontstaat tussen de platen, ontstaan vulkanen. Miljoenen jaren lang hebben onder water verschillende uitbarstingen plaatsgevonden. De rotsen die ontstonden zijn in de tijd opgehoopt waardoor de eilanden zijn ontstaan.

De eilanden hebben dus een vulkanische oorsprong. Op meerdere eilanden zijn (resten van) vulkanen te vinden. Het eiland Maio is het oudste eiland. Fogo is het jongste broertje in de groep. De vulkaan op het eiland Fogo is nog altijd actief. In november 2014 vond de laatste uitbarsting plaats via een zijkrater van de vulkaan.

Op de Wereldkaart

Cabo Verde bevindt zich midden in de Atlantische Oceaan. Op de wereldkaart is de archipel te vinden tussen de evenaar en de Kreeftskeerkring op het noordelijk halfrond. Continentaal gezien behoort de eilandengroep tot het continent Afrika. Senegal is, met zo'n 500KM afstand, het dichtstbijzijnde buurland en de Senegalese groene kaap is het dichtstbijzijnde punt. De Kaapverdische archipel heeft haar naam aan deze kaap te danken.

In de regio: Macaronesia

In de regio maakt Cabo Verde deel uit van de Macaronesia regio, een verzamelnaam voor de vier archipels voor de kust van Europa en Afrika. Elke archipel bestaat uit een groep eilanden van vulkanische oorsprong. Ondanks de grote onderlinge afstanden, hebben de archipels veel gemeen. Het klimaat en de plantengroei zijn bijvoorbeeld ongeveer hetzelfde. Politiek gezien, behoren drie van de vier archipels tot Europa. Dat zijn Madeira, de Azoren en de Canarische Eilanden. Cabo Verde is als enige archipel een onafhankelijke staat.

Klimaat & landschappen

De eilanden van Cabo Verde verschillen allen van elkaar. De archipel kent een tropisch regenwoudklimaat, tropisch savanneklimaat en woestijnklimaat. Als de we eilanden van oost naar west bekijken zijn enkele overeenkomsten terug te vinden. De meest oostelijke eilanden - Sal, Maio en Boa Vista - zijn woestijnachtig, met een droog klimaat en vlakke landschappen. Dat heeft te maken met de Harmattan-wind, een stoffig en droge wind vanuit het zuiden van de Sahara, die mits het hard genoeg waait zelfs Zuid-Amerika bereikt. Naarmate je meer naar het westen trekt, worden de eilanden groener en rotsachtig.

De rotsachtige eilanden in het westen hebben daarnaast eigen microklimaten. Dit zorgt ervoor dat het uitzicht en de plantengroei op slechts vijftien minuten afstand sterk kan verschillen. Het grootste contrast tussen de eilanden is te zien tussen Boa Vista (zie eerste foto) en Santo Antão (zie laatste foto).

Plantengroei

De plantengroei van Cabo Verde is van nature eentonig. Het wisselende weer zorgt ervoor dat weinig planten zich goed kunnen aarden. De meeste fruit- en plantensoorten die vandaag op de eilanden te vinden zijn, zijn door de eeuwen heen door de scheepvaart en onze geschiedenis van kolonialisme naar Cabo Verde gebracht. Hieronder vind je een aantal voorbeelden van verschillende planten- en fruitsoorten en de oorspronkelijke regio van herkomst.

De diersoorten in Cabo Verde zijn, op gevogelte en vissen na, door de mens naar de eilanden gebracht.